Mashina yoqilg‘isiz yurmaydi, miya ham. Miya tanamizning kichik qismi bo‘lsa-da, energiyaning sezilarli ulushini sarflaydi. U qanday «yoqilg‘i» olishi uning ishiga ta’sir qiladi. Abituriyentlar ko‘pincha ovqatlanishni e’tiborsiz qoldiradi: nonushtasiz maktabga ketish, kun bo‘yi chips va gazli ichimlik, kechasi og‘ir ovqat. Keyin esa diqqat yo‘qligidan, charchoqdan shikoyat qilishadi.

Nonushtadan boshlaylik. Ertalab och qornga o‘qish yoki darsga borish ba’zilar uchun qiyin bo‘ladi: bosh aylanishi, diqqat tarqalishi, asabiylik. Oddiy, to‘yimli nonushta — tuxum, non, sut mahsulotlari, bo‘tqa, meva — kunni yaxshi boshlashga yordam beradi. Uzoq vaqt to‘q ushlab turadigan ovqatlar tez «qand portlashi» beradigan shirinliklardan yaxshiroq.

Kun davomida muntazam ovqatlaning. O‘zbek dasturxonida sabzavotlar, mevalar, dukkaklilar, go‘sht, sut mahsulotlari — sog‘lom ovqatlanish uchun hamma narsa bor. Har kuni bir nechta meva va sabzavot yeng — mavsumga qarab olma, uzum, anor, sabzi, pomidor. Yong‘oq va quruq mevalar — o‘qish paytida yaxshi yengil gazak. Gazli shirin ichimliklar, chips, fast-fud — vaqti-vaqti bilan bo‘lsa mayli, lekin kundalik ovqat emas.

Suv ichishni unutmang. Organizm suvsizlanganda charchoq va diqqatsizlik paydo bo‘lishi mumkin, ayniqsa yozning issiq kunlarida, ko‘p o‘zbek shaharlarida harorat juda baland bo‘lganda. Stol ustida doim bir shisha suv tursin. Choy ham suyuqlik, lekin kechqurun kuchli choy va kofe uyquni buzishi mumkin.

Energetik ichimliklar haqida alohida ogohlantirish. Ko‘p abituriyentlar kechasi o‘qish uchun ularni ichadi. Ularda ko‘p kofein va shakar bor. Ular vaqtincha tetiklik berishi mumkin, lekin keyin charchoq, uyqusizlik, yurak urishining tezlashishi, asabiylik keladi. Sog‘liq mutaxassislari bolalar va o‘smirlarga energetik ichimliklarni tavsiya qilmaydi. Haqiqiy energiya manbai — uyqu, ovqat va harakat.

Uyqu haqida «Samarali o‘qish» kitobimizda batafsil gaplashdik, bu yerda faqat asosiy narsani eslatamiz: uyqu paytida miya kun davomida o‘rganganlarni mustahkamlaydi. Uyqusiz qolgan miya yaxshi o‘rganmaydi va yaxshi eslamaydi. Har kuni bir xil vaqtda yoting va turing, yotishdan oldin ekranlardan uzoqlashing, kechqurun og‘ir ovqat va kofeindan saqlaning.

Uyqu, ovqat va harakat — uchta ustun. Bittasi buzilsa, qolgan ikkitasi ham qiynaladi. Uyqusiz odam ko‘proq shirinlik yeydi va kamroq harakat qiladi. Harakatsiz odam yomonroq uxlaydi. Noto‘g‘ri ovqatlangan odam charchoq his qiladi va sport qilishni istamaydi. Aksincha, bittasini yaxshilasangiz, qolganlari ham yaxshilanadi.

Bugun qiling:

1. Ertaga uchun oddiy, to‘yimli nonushta rejalashtiring va uni albatta qiling.

2. O‘qish stolingizga bir shisha suv va bir hovuch yong‘oq yoki quruq meva qo‘ying.

3. Bir hafta davomida energetik ichimlik va kechki kofeindan voz keching va uyqungizni kuzating.