Abituriyentlar ko‘pincha faqat miyani o‘qitish kerak deb o‘ylashadi. Lekin miya tananing bir qismi. Agar tana charchagan, och, uyqusiz yoki harakatsiz bo‘lsa, miya ham yaxshi ishlamaydi. Sog‘liqqa g‘amxo‘rlik — o‘qishdan vaqt olish emas, o‘qishga sarmoya.

Jismoniy harakatdan boshlaylik. Kun bo‘yi stol oldida o‘tirish — bel og‘rig‘i, bo‘yin og‘rig‘i, ko‘z charchog‘i, kayfiyat tushishi. Jismoniy faollik va miya faoliyati orasidagi bog‘liqlik ko‘p tadqiqotlarda o‘rganilgan: muntazam harakat kayfiyatni yaxshilaydi, stressni kamaytiradi va diqqatni qo‘llab-quvvatlaydi. Sog‘liq tashkilotlari yoshlarga har kuni jismoniy faol bo‘lishni tavsiya qiladi. Buning uchun sport zaliga borish shart emas.

Qanday harakat qilish mumkin? Har kuni 30–60 daqiqa piyoda yurish — maktabga yoki undan qaytishda, kechqurun mahallada. Futbol, voleybol, basketbol — do‘stlar bilan hovlida. Velosiped. Uyda oddiy mashqlar: o‘tirib-turish, qo‘llarga tayanib ko‘tarilish, cho‘zilish. Arqon sakrash. Hatto uy ishlari ham harakat: hovli supurish, bog‘da ishlash, bozordan narsa ko‘tarib kelish. Muhimi — har kuni harakat qilish.

O‘qish paytida ham harakatni unutmang. Har bir o‘qish blokidan keyin o‘rningizdan turing, cho‘ziling, yuring. Bir soatdan ko‘p uzluksiz o‘tirmang. Ko‘zingizni ham dam oldiring: ekran yoki kitobga uzoq qaraganda vaqti-vaqti bilan uzoqroqdagi narsaga — deraza tashqarisidagi daraxtga, osmonga — bir necha soniya qarang.

Toza havo ham muhim. Xonani muntazam shamollating. Iloji bo‘lsa, ba’zan tashqarida — hovlida, bog‘da — o‘qing. Kunduzi quyosh nuri ostida biroz vaqt o‘tkazish kayfiyat va uyqu ritmi uchun foydali.

Ruhiy sog‘liq ham sog‘liqning bir qismi. Imtihonga tayyorgarlik — stressli davr. Agar siz uzoq vaqt davomida doimiy xavotir, uyqusizlik, ishtahasizlik, hech narsaga qiziqmaslik, umidsizlik his qilsangiz — buni e’tiborsiz qoldirmang. Yaqinlaringiz bilan gaplashing. Maktab psixologi, ishonchli o‘qituvchi yoki shifokorga murojaat qiling. Yordam so‘rash — kuchsizlik emas, aksincha, aqllilik va jasorat belgisi.

Termizlik Sanjar kuniga 10 soat o‘tirib o‘qir va «sportga vaqtim yo‘q» derdi. Bir kuni beli shunchalik og‘ridiki, bir necha kun umuman o‘qiy olmadi. Shifokor unga har kuni harakat qilishni buyurdi. Sanjar har kuni ertalab 20 daqiqa yugurish va har o‘qish blokidan keyin 5 daqiqa cho‘zilish odatini boshladi. Bel og‘rig‘i o‘tdi, lekin eng qizig‘i — u kamroq soat o‘qib, ko‘proq narsani eslab qoladigan bo‘ldi.

Bugun qiling:

1. Bugun kamida 30 daqiqa piyoda yuring yoki boshqa jismoniy harakat qiling.

2. Har bir o‘qish blokidan keyin 3–5 daqiqalik cho‘zilish va yurishni jadvalingizga qo‘shing.

3. O‘zingizni qanday his qilayotganingizni — jismonan va ruhan — 1 dan 10 gacha baholab, yozib qo‘ying.