Yilning uzunligi
Tunning yarmida eshik ochilib, o‘rta yoshli, ko‘zlari o‘tkir, qora soqolli odam kirib keldi. Hamma o‘rnidan turdi. Ali Doniyorning qulog‘iga shivirladi: «Mirzo Ulug‘bek».
Ulug‘bek kuzatuvchilarning yozuvlarini ko‘zdan kechirdi, kimgadir izoh berdi, keyin Doniyorga ko‘zi tushdi.
— Bu kim?
— Adashib qolgan bola, ustoz, — dedi Ali. — Juda ko‘p savol beradi.
— Savol beradigan bola adashgan bo‘lmaydi, — dedi Ulug‘bek va Doniyorga qaradi. — Xo‘sh, nima savoling bor?
Doniyor nima deyishini bilmay qoldi. Keyin xayoliga kunduzi gid aytgan gap keldi.
— Siz... yilning uzunligini o‘lchayapsizmi?
Ulug‘bekning qoshlari ko‘tarildi.
— Ha. Quyosh osmonda to‘liq aylanib, yana o‘sha nuqtaga qaytguncha qancha vaqt o‘tishini aniqlamoqdamiz. Bu oson ish emas. Yillar davomida kuzatish kerak. Nega so‘rayapsan?
Doniyor yutindi. U kelajakda bu odam yilni uch yuz oltmish besh kun, olti soat, o‘n daqiqa va sakkiz soniya deb hisoblashini, bu raqam bugungi aniq o‘lchovdan bir daqiqagina farq qilishini bilardi. Lekin buni aytsa nima bo‘ladi?
— Men shunchaki... ishonamanki, siz juda aniq topasiz, — dedi u. — Shunchalik aniqki, olti yuz yildan keyin ham odamlar hayron qoladi.
Ulug‘bek kulimsiradi.
— Olti yuz yil? Unda ishimizni yaxshi qilishimiz kerak. Ali, bolaga Zuhrani ko‘rsat. Tong oldidan u chiqadi.
Ali Doniyorni asbob yoniga olib keldi. Osmonning chetida yorqin, oq nuqta porladi. «Yulduzga o‘xshaydi, lekin u sayyora, — dedi Ali.
— Yulduzlar orasida o‘z yo‘li bilan kezib yuradi». U Zuhraning balandligini o‘lchab, raqamni yozdi, keyin uni Doniyorga ham bir marta o‘lchatdi. Bolaning qo‘li titradi, lekin raqam Alinikidan atigi bir daqiqa farq qildi.
— Yaxshi ko‘zing bor ekan, — dedi Ali. — Agar adashmaganingda, seni shogirdlikka olishardi.