Har qanday yo‘lda yiqilishlar bo‘ladi. Sinov testida kutilganidan ancha past ball. Ikki hafta rejaga amal qilmaslik. Imtihonda muvaffaqiyatsizlik. Bular — yo‘lning bir qismi, oxiri emas. Hayotda muvaffaqiyatga erishgan odamlarni boshqalardan ajratib turadigan narsa — ular hech qachon yiqilmagani emas, balki har safar turishgani.

Muvaffaqiyatsizlikdan keyin birinchi qiladigan ish — his-tuyg‘ularga joy berish. Xafa bo‘lish, alamli his qilish, hatto yig‘lash ham normal. «Men xafa emasman, hammasi joyida» deb o‘zingizni aldashga hojat yo‘q. Bir kun, ikki kun xafa bo‘ling. Lekin keyin turing. Muhimi — bu tuyg‘u sizni butunlay to‘xtatib qo‘ymasin.

Ikkinchi qadam — tahlil, ayblash emas. O‘zingizdan so‘rang: «Nima bo‘ldi? Nega bunday bo‘ldi? Nimani boshqacha qilsam bo‘lardi?» Bu savollarni xuddi do‘stingizga yordam berayotgandek, xotirjam va adolatli bering. Ehtimol, siz noto‘g‘ri usulda o‘qigansiz. Ehtimol, zaif mavzularga kam vaqt ajratgansiz. Ehtimol, imtihonda hayajonni boshqara olmagansiz. Har bir javob — keyingi safar uchun saboq.

Uchinchi qadam — yangi reja. Tahlildan keyin aniq o‘zgarishlarni rejaga kiriting. «Endi har kuni xatolar daftarini yuritaman», «Endi geometriyaga haftasiga uch kun ajrataman», «Endi har hafta to‘liq sinov qilaman». Muvaffaqiyatsizlik yangi rejaga aylanganda, u o‘z ma’nosini o‘zgartiradi: u endi yo‘qotish emas, balki o‘rganish.

Psixologiyada «o‘sish yondashuvi» degan tushuncha bor. Uning mohiyati: qobiliyatlar qotib qolgan narsa emas, ular mehnat va to‘g‘ri usul bilan rivojlanadi. Bunday qarashga ega odam muvaffaqiyatsizlikni «men qobiliyatsizman» degan isbot sifatida emas, «men hali bu darajaga yetmaganman» degan ma’lumot sifatida qabul qiladi. Bu farq kichik ko‘rinadi, lekin juda katta ta’sir qiladi. «Men buni bilmayman» o‘rniga «men buni hali bilmayman» deyishni o‘rganing.

Imtihonda kira olmaslik haqida alohida gapirish kerak. Bu ko‘p yoshlar uchun og‘ir zarba: yil davomidagi mehnat, oilaning umidi, do‘stlarning savollari. Lekin esda tuting: O‘zbekistonda har yili ko‘p yoshlar birinchi urinishda kira olmaydi va ularning ko‘pchiligi keyingi yili kiradi. Ba’zilari bu yilni ishlash, til o‘rganish, kasb egallash bilan o‘tkazadi va keyin o‘qishga ancha kuchliroq, ancha aniq maqsad bilan keladi. Bir yil — butun hayotingizning juda kichik qismi.

Qashqadaryolik Mohinur birinchi yili tibbiyotga kira olmadi. U bir hafta uydan chiqmadi, hech kim bilan gaplashmadi. Keyin otasi u bilan uzoq suhbatlashdi: «Sen yutqazmading, sen tajriba orttirding». Mohinur o‘tgan yilgi xatolarini yozib chiqdi: u kimyoni yodlagan, lekin tushunmagan edi; sinov testlarini kam yechgan edi. Yangi yilda u boshqacha tayyorlandi. Ikkinchi urinishda u grantga kirdi. Bugun u o‘sha bir yilni hayotining eng muhim saboqlaridan biri deb hisoblaydi.

Bugun qiling:

1. Oxirgi muvaffaqiyatsizligingizni eslang va uni uch savol bilan tahlil qiling: nima bo‘ldi, nega, nimani o‘zgartirish mumkin.

2. Bu tahlildan kelib chiqib, rejangizga kamida bitta aniq o‘zgartirish kiriting.

3. Bugun o‘zingiz haqingizda aytgan bitta «bilmayman» gapini «hali bilmayman»ga almashtiring.