Fikr maqsad bilan bog‘lanmaguncha aqlli yutuq bo‘lmaydi. Ko‘pchilikning fikr kemasi hayot ummonida maqsadsiz suzib yuradi. Maqsadsizlik — illat; halokat va falokatdan qochmoqchi bo‘lgan odam bunday suzib yurishga yo‘l qo‘ymasligi kerak.

Hayotida markaziy maqsadi bo‘lmaganlar mayda tashvishlar, qo‘rquvlar, muammolar va o‘z-o‘ziga achinishning oson o‘ljasiga aylanadilar; bularning barchasi esa, ataylab rejalashtirilgan gunohlar kabi (garchi boshqa yo‘l bilan bo‘lsa-da), muvaffaqiyatsizlik, baxtsizlik va yo‘qotishga olib boradi, chunki qudrat bilan boshqariladigan koinotda zaiflik uzoq yashay olmaydi.

Inson yuragida qonuniy maqsad tug‘dirishi va uni amalga oshirishga kirishishi kerak. U bu maqsadni fikrlarining markaziga aylantirishi lozim. Bu maqsad o‘sha paytdagi tabiatiga qarab ruhiy ideal ko‘rinishida ham, dunyoviy ish ko‘rinishida ham bo‘lishi mumkin; qanday bo‘lmasin, u o‘z fikr kuchlarini oldida turgan shu ob’ektga tinmay jamlashi kerak. U bu maqsadni oliy burchi deb bilishi va fikrlarining injiq xayollar, orzular va tasavvurlarda tarqalib ketishiga yo‘l qo‘ymay, uni amalga oshirishga o‘zini bag‘ishlashi kerak. Bu — o‘zini nazorat qilish va fikrni chinakam jamlashga eltuvchi qirol yo‘lidir. Garchi u maqsadini amalga oshirishda qayta-qayta muvaffaqiyatsizlikka uchrasa ham (zaiflik yengilmaguncha bu muqarrar), erishgan xarakter kuchi uning chinakam muvaffaqiyatining o‘lchovi bo‘ladi va bu kelajakdagi qudrat va g‘alabaning yangi boshlanish nuqtasini yaratadi.

Buyuk maqsadni anglashga hali tayyor bo‘lmaganlar o‘z fikrlarini o‘z burchlarini benuqson bajarishga jamlashlari kerak — bu burch qanchalik arzimas ko‘rinmasin. Faqat shu yo‘l bilan fikrlar jamlanib, yo‘naltirilishi mumkin, qat’iyat va g‘ayrat rivojlanishi mumkin; bu amalga oshgach, erishib bo‘lmaydigan narsa qolmaydi.

Eng zaif ruh ham o‘z zaifligini bilib, kuch faqat harakat va mashq orqali rivojlanishi haqiqatiga ishonib, darhol harakat qila boshlaydi; harakatga harakat, sabrga sabr, kuchga kuch qo‘shib, rivojlanishdan to‘xtamaydi va oxir-oqibat ilohiy darajada kuchli bo‘ladi.

Jismonan zaif odam ehtiyotkor va sabrli mashqlar orqali o‘zini kuchli qilgani kabi, zaif fikrli odam ham to‘g‘ri fikrlashni mashq qilib, ularni kuchli qila oladi.

Maqsadsizlik va zaiflikni chetga surib, maqsadli fikrlay boshlash — muvaffaqiyatsizlikni faqat erishish yo‘lidagi bosqichlardan biri deb biladigan; barcha sharoitlarni o‘ziga xizmat qildiradigan; kuchli fikrlaydigan, qo‘rqmasdan harakat qiladigan va mohirona bajara oladigan kuchlilar safiga qo‘shilish demakdir.

Maqsadini belgilab olgach, inson aqlan unga erishishning to‘g‘ri yo‘lini chizib olishi va o‘ngga ham, chapga ham qaramasligi kerak. Shubha va qo‘rquvlarni qat’iyan chetga surib qo‘yish lozim; ular — harakat chizig‘ini sindirib, uni egri, samarasiz va foydasiz qiladigan buzg‘unchi unsurlardir. Shubha va qo‘rquv fikrlari hech qachon hech narsaga erishmagan va hech qachon erisha olmaydi. Ular har doim muvaffaqiyatsizlikka olib boradi. Shubha va qo‘rquv kirib kelganda maqsad, g‘ayrat, harakat kuchi va barcha kuchli fikrlar to‘xtaydi.

Biror narsa qilish irodasi biz uni qila olishimizni bilishdan kelib chiqadi. Shubha va qo‘rquv bilimning ashaddiy dushmanidir; ularni rag‘batlantiradigan, o‘ldirmaydigan odam har qadamda o‘zini o‘zi mag‘lub qiladi.

Shubha va qo‘rquvni yenggan odam muvaffaqiyatsizlikni yengadi. Uning har bir fikri qudrat bilan bog‘langan bo‘ladi va barcha qiyinchiliklarga dadil qarshi chiqib, ularni oqilona yengadi. Uning maqsadlari o‘z vaqtida ekiladi va ular gullab, muddatidan oldin to‘kilmaydigan mevalar beradi.

Qo‘rqmasdan maqsad bilan bog‘langan fikr ijodiy kuchga aylanadi. Buni bilgan odam shunchaki o‘zgaruvchan fikrlar va beqaror tuyg‘ularning to‘dasidan ko‘ra yuksakroq va kuchliroq narsaga aylanishga tayyor bo‘ladi; buni qilgan odam esa o‘z aqliy kuchlarining ongli va oqil boshqaruvchisiga aylanadi.