Tana — aqlning xizmatkori. U aqlning amallariga bo‘ysunadi: xoh ular ataylab tanlangan bo‘lsin, xoh o‘z-o‘zidan namoyon bo‘lsin. Noqonuniy fikrlar buyrug‘i bilan tana tezda kasallik va yemirilishga botadi; quvnoq va go‘zal fikrlar buyrug‘i bilan esa yoshlik va go‘zallik libosiga burkanadi.

Kasallik va sog‘lik, sharoitlar singari, fikrdan ildiz oladi. Xasta fikrlar o‘zini xasta tana orqali ifodalaydi. Qo‘rquv fikrlari odamni o‘q kabi tez o‘ldirgani ma’lum; ular kamroq tezlikda, lekin uzluksiz ravishda minglab odamlarni o‘ldirib turibdi. Kasallikdan qo‘rqib yashaydigan odamlar aynan kasallikka chalinadigan odamlardir. Xavotir butun tanani tezda zaiflashtiradi va uni kasallikka ochib qo‘yadi; nopok fikrlar esa, hatto amalga oshirilmasa ham, asab tizimini tezda izdan chiqaradi.

Kuchli, pok va baxtiyor fikrlar tanani kuch va nafosat bilan quradi. Tana nozik va moslashuvchan asbobdir; unga ta’sir qilgan fikrlarga u tezda javob beradi, fikr odatlari esa, yaxshi yoki yomon bo‘lsin, unda o‘z ta’sirini qoldiradi.

Odamlar nopok fikrlarni tarqatib yurar ekan, ularning tomirlarida ham nopok va zaharlangan qon oqaveradi. Pok yurakdan pok hayot va pok tana kelib chiqadi; bulg‘angan aqldan bulg‘angan hayot va buzilgan tana chiqadi. Fikr — harakat, hayot va namoyonlikning bulog‘i; bulog‘ni toza qiling — hammasi toza bo‘ladi.

Fikrlarini o‘zgartirmagan odamga ovqatini o‘zgartirish yordam bermaydi. Inson fikrlarini poklasa, nopok taomni o‘zi ham xohlamay qoladi.

Pok fikrlar pok odatlarni yaratadi. O‘zini «avliyo» deb atab, tanasini yuvmaydigan odam avliyo emas. Fikrlarini mustahkamlab, poklagan odam zararli mikroblardan cho‘chimaydi.

Agar tanangizni kamolga yetkazmoqchi bo‘lsangiz, aqlingizni qo‘riqlang. Agar tanangizni yangilamoqchi bo‘lsangiz, aqlingizni go‘zallashtiring. Yovuzlik, hasad, umidsizlik va tushkunlik fikrlari tanani sog‘lig‘i va nafosatidan mahrum qiladi. Nordon yuz tasodifan paydo bo‘lmaydi; u nordon fikrlardan yaratiladi. Yuzni xunuk qiladigan ajinlarni ahmoqlik, ehtiros va kibr chizadi.

Men to‘qson olti yoshli bir ayolni bilaman: uning yuzi qizaloqning yuzidek yorug‘ va beg‘ubor. Men o‘rta yoshga ham yetmagan bir erkakni bilaman: uning yuzi ixtilof va nizolar bilan xunuk chiziqlar bo‘lib chizilgan. Birinchisi — shirin va quyoshli xulqning natijasi; ikkinchisi — ehtiros va noroziligning natijasi.

Xonangizga havo va quyosh nuri erkin kirmasa, unda shirin va sog‘lom yashay olmaganingiz kabi, quvonch, xayrixohlik va osoyishtalik fikrlari aqlga erkin kirmasa, kuchli tana, yorug‘, baxtiyor yoki osoyishta chehra bo‘lmaydi.

Keksalarning yuzida mehr-shafqat chizgan ajinlar bor, boshqalarida — kuchli va pok fikr chizganlari, yana boshqalarida — ehtiros o‘yib qoldirganlari bor; ularni kim ajrata olmaydi? To‘g‘ri yashagan odamlar uchun keksalik osoyishta, sokin va yumshoq — botayotgan quyosh kabi. Men yaqinda bir faylasufning o‘lim to‘shagini ko‘rdim. U yillar jihatidan qari edi, lekin ruhan qarimagan edi. U qanday shirin va osoyishta yashagan bo‘lsa, shunday shirin va osoyishta vafot etdi.

Tananing dardlarini quvib chiqarish uchun quvnoq fikrdan yaxshiroq shifokor yo‘q; g‘am va qayg‘u soyalarini tarqatish uchun xayrixohlikdan yaxshiroq tasalli beruvchi yo‘q. Doimo g‘azab, gumon va hasad fikrlari bilan yashash — o‘zi yasagan qamoqxonada yashash demakdir. Lekin hammaga yaxshilik tilash, hammaga quvnoq bo‘lish, sabr bilan hammadagi yaxshi tomonni topishga o‘rganish — bunday fidoyi fikrlar jannat eshigining o‘zidir; har kuni har bir jonzotga tinchlik fikrlari bilan yashash esa egasiga mo‘l-ko‘l osoyishtalik keltiradi.