Tanqidiy nazar
Kitob mashhur bo‘lgach, uning g‘oyalari ba’zan haddan tashqari soddalashtirilib, mo‘jizaviy dori sifatida taqdim etila boshladi. Keyingi yillarda o‘tkazilgan katta tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, maktablarda o‘tkaziladigan qisqa «o‘suvchi fikrlash» mashg‘ulotlarining o‘quvchilar baholariga umumiy ta’siri kutilganidan ancha kichik bo‘ladi, ayrim tadqiqotlarda esa deyarli sezilmaydi. Ba’zi guruhlarda, masalan, o‘qishda qiynalayotgan o‘quvchilarda ta’sir biroz kattaroq ekani qayd qilingan.
Dvekning o‘zi ham keyinchalik o‘z g‘oyalari noto‘g‘ri tushunilayotganini aytgan. Uning ta’kidlashicha, o‘suvchi fikrlash tarzi shunchaki «harakat qilding — barakalla» deyish emas. Natija bermayotgan harakatni cheksiz maqtash ham foydasiz. Muhimi — harakat bilan birga to‘g‘ri usul tanlash, yordam so‘rash va xatolardan aniq xulosa chiqarish.
Shuni ham yodda tutish kerak: hayotdagi muvaffaqiyat faqat fikrlash tarziga bog‘liq emas. Oiladagi sharoit, o‘qituvchining sifati, iqtisodiy imkoniyatlar ham katta rol o‘ynaydi. Kitob ba’zan bu omillarni kamroq tilga oladi. Shuning uchun uni «hamma narsa faqat o‘zingizga bog‘liq» degan xulosa sifatida emas, «o‘zingizga bog‘liq qismni qanday yaxshilash mumkin» degan qo‘llanma sifatida o‘qigan ma’qul.