Tanqidiy nazar
Kitob mashhur bo‘lsa-da, ilmiy doiralarda u haqida bahslar ham bor. Ayrim psixologlar qat’iyat tushunchasi psixologiyada ancha oldin ma’lum bo‘lgan «vijdonlilik», ya’ni tartiblilik va mas’uliyatlilik xislatiga juda yaqin ekanini ta’kidlaydi. Ularning fikricha, qat’iyat yangi kashfiyot emas, eski tushunchaning yangi nomi bo‘lishi mumkin.
Yana bir tanqid — qat’iyatning muvaffaqiyatni bashorat qilishdagi kuchi haqida. Ba’zi katta tahlillar uning ta’siri dastlabki taassurotdagidan kichikroq ekanini ko‘rsatgan. Dakvortning o‘zi ham o‘z tadqiqotlari natijalari ba’zan bo‘rttirib talqin qilinayotganini va qat’iyatni maktablarda baholash vositasi sifatida ishlatish noto‘g‘ri ekanini aytgan.
Va nihoyat, «sabr qil, tashlab ketma» degan maslahat har doim ham to‘g‘ri emas. Ba’zan noto‘g‘ri yo‘lni o‘z vaqtida tark etish ham donolik. Dakvort bunga qisman javob beradi: qat’iyat eng yuqori maqsadga nisbatan bo‘lishi kerak, unga olib boruvchi kichik yo‘llarni esa kerak bo‘lsa o‘zgartirish mumkin.