Shanba kuni soat ikkida ishdan chiqib, dushanba ertalab soat o‘nda ishga qaytgunga qadar bo‘lgan qirq to‘rt soatlik keng vaqt haqida so‘z orasida aytib o‘tdim. Bu yerda haftaning olti kundan yoki yetti kundan iborat bo‘lishi kerakligi masalasiga to‘xtalishim lozim. Ko‘p yillar davomida — aslida, qirq yoshga yaqinlashgunimcha — mening haftam yetti kundan iborat edi. Mendan kattaroq va donoroq odamlar menga doim olti kundan yetti kundan ko‘ra ko‘proq ish, ko‘proq chinakam hayot olish mumkinligini aytib turishardi.

Hozir, yetti kunning bittasida hech qanday dasturga amal qilmay, lahza injiqligi buyurgan narsadan boshqa hech qanday sa’y qilmaydigan bo‘lganimda, haftalik dam olishning ma’naviy qadrini chuqur his qilayotganim aniq haqiqat. Shunga qaramay, agar hayotimni qaytadan tartiblash imkoni bo‘lsa, yana avvalgidek qilardim. Uzoq vaqt haftasiga yetti kun to‘liq zo‘riqib yashaganlargina muntazam takrorlanuvchi bekorchilikning butun go‘zalligini qadrlay oladi. Bundan tashqari, men qarib boryapman. Bu esa yosh masalasi. Yoshlik qaynab turgan, kuch-g‘ayrat va harakatga ishtiyoq favqulodda bo‘lgan hollarda ikkilanmay aytgan bo‘lardim: kun-u tun to‘xtamay davom eting.

Ammo o‘rtacha holatda shunday degan bo‘lardim: rasmiy dasturingizni (aniqrog‘i, qo‘shimcha dasturingizni) haftasiga olti kun bilan cheklang. Agar uni kengaytirgingiz kelsa, kengaytiring, lekin faqat istagingizga mutanosib ravishda; qo‘shimcha vaqtni esa muntazam daromad emas, kutilmagan sovg‘a deb hisoblang — shunda olti kunlik dasturga kambag‘allashib qolgandek yoki orqaga chekingandek his qilmasdan qaytishingiz mumkin bo‘ladi.

Keling, endi qayerda turganimizni ko‘raylik. Hozircha kunlarning isrofidan qutqarish uchun haftasiga olti kun ertalab kamida yarim soatni va haftasiga uch kecha bir yarim soatni belgiladik. Jami — haftasiga yetti yarim soat.

Hozircha shu yetti yarim soat bilan qanoat qilishni taklif qilaman. «Nima? — deb qichqirasiz. — Bizga qanday yashashni ko‘rsatmoqchi bo‘lasiz-u, bir yuz oltmish sakkiz soatdan atigi yetti yarim soat bilan ish ko‘rasiz! Yetti yarim soatingiz bilan mo‘jiza ko‘rsatmoqchimisiz?» Gapni aylantirib o‘tirmay aytsam — ha, agar marhamat qilib menga imkon bersangiz! Ya’ni men sizdan mutlaqo tabiiy va tushuntirsa bo‘ladigan, ammo xuddi mo‘jizaga o‘xshaydigan bir tajribani sinab ko‘rishingizni so‘ramoqchiman. Mening da’voim shuki, o‘sha yetti yarim soatdan to‘liq foydalanish butun haftaning hayotini jonlantiradi, unga zavq qo‘shadi va hatto eng zerikarli mashg‘ulotlarga bo‘lgan qiziqishingizni oshiradi. Siz ertalab va kechqurun bor-yo‘g‘i o‘n daqiqadan jismoniy mashq qilasiz va jismoniy sog‘lig‘ingiz hamda kuchingiz kunning har soatida bundan foyda ko‘rsa, butun jismoniy holatingiz o‘zgarsa, hayron qolmaysiz. Unda nega aqlga kuniga o‘rtacha bir soatdan ko‘proq vaqt ajratish aqlning butun faoliyatini doimiy va to‘liq jonlantirishidan hayron qolishingiz kerak?

O‘zini tarbiyalashga, albatta, ko‘proq vaqt ajratish mumkin. Vaqt qanchalik uzoq bo‘lsa, natija ham shunchalik katta bo‘lardi. Ammo men arzimasdek ko‘rinadigan sa’ydan boshlashni afzal ko‘raman.

Aslida bu arzimas sa’y emas — buni hali sinab ko‘rmaganlar o‘zlari kashf qilishadi. Hatto yetti yarim soatni changalzordan «tozalab olish» ham ancha qiyin. Chunki qandaydir qurbonlik qilish kerak bo‘ladi. Kishi vaqtini yomon o‘tkazgan bo‘lishi mumkin, lekin baribir o‘tkazgan; u bilan nimadir qilgan, garchi o‘sha nimadir qanchalik bema’ni bo‘lmasin. Boshqa ish qilish odatlarni o‘zgartirishni anglatadi.

Odatlarni o‘zgartirish esa juda mushkul ish! Bundan tashqari, har qanday o‘zgarish, hatto yaxshi tomonga o‘zgarish ham doim kamchiliklar va noqulayliklar bilan birga keladi. Agar haftasiga yetti yarim soatni jiddiy, izchil sa’yga bag‘ishlab, eski hayotingizni ham davom ettira olaman deb o‘ylasangiz, adashasiz. Takrorlayman: muayyan qurbonlik va juda katta iroda zarur bo‘ladi. Aynan qiyinchilikni bilganim, bunday ishdagi muvaffaqiyatsizlik deyarli halokatli ta’sir qilishini bilganim uchun juda kamtarona boshlashni chin dildan maslahat beraman. O‘zingizni hurmat qilish tuyg‘usini asrashingiz kerak. O‘zini hurmat qilish har qanday maqsadga intilishning ildizidir, ataylab rejalashtirilgan ishdagi muvaffaqiyatsizlik esa bu tuyg‘uga og‘ir jarohat yetkazadi. Shuning uchun qayta-qayta takrorlayman: jimgina, ko‘z-ko‘z qilmasdan boshlang.

Uch oy davomida haftasiga yetti yarim soatni hayotiyligingizni tarbiyalashga vijdonan bag‘ishlaganingizdan keyingina ovozingizni balandroq ko‘tarib, o‘zingizga qanday ajoyib ishlarga qodir ekaningizni aytishingiz mumkin.

Belgilangan soatlardan foydalanish usuliga o‘tishdan oldin yana bitta so‘nggi taklifim bor. U kechqurungi vaqtga taalluqli: bir yarim soatlik ishni bajarish uchun bir yarim soatdan ancha ko‘proq vaqt ajrating. Kutilmagan hodisalar ehtimolini yodda tuting. Inson tabiatini yodda tuting. To‘qson daqiqalik vazifangiz uchun o‘zingizga, aytaylik, soat to‘qqizdan o‘n bir yarimgacha vaqt bering.