Uylar va odamlar shunchalik ko‘pki, hamma uchun kichkina bog‘ qilishga ham joy yetmaydigan katta shaharda — shuning uchun ko‘pchilik guldonlardagi gullar bilan qanoatlanishga majbur bo‘lgan joyda — ikki kambag‘al bola yashardi. Ularning guldondan kattaroq bog‘chasi bor edi. Ular aka-singil emasdi, ammo bir-birini xuddi aka-singildek yaxshi ko‘rardilar. Ota-onalari qo‘shni bo‘lib, tom ostidagi ikki chordoqda yashardi. Ikki qo‘shni uyning tomlari deyarli tutashgan, tom tarnovi bo‘ylab ikki uyning derazalari bir-biriga qarab turardi. Tarnovdan bir qadam hatlab, bir derazadan ikkinchisiga o‘tish mumkin edi.

Ota-onalarning har birida katta yog‘och yashik bo‘lib, unda oshko‘k va kichkina atirgul butalari o‘sardi — har birida bittadan atirgul — ular ajoyib gullab yashnardi. Ota-onalar yashiklarni tarnov bo‘ylab ko‘ndalang qo‘yishni o‘ylab topishdi — ular bir derazadan ikkinchisiga yetib borib, xuddi ikki gul bilan bezatilgan gulzordek bo‘lib qoldi. No‘xat poyalari yashiklardan osilib tushar, atirgul butalari derazalarni o‘rab olib, bir-biriga chirmashib ketgan, xuddi ko‘m-ko‘k va gulli zafar darvozasiga o‘xshardi. Yashiklar juda baland, bolalar ularning ustiga chiqmasligi kerakligini bilishardi, shuning uchun ularga ko‘pincha bir-birining oldiga chiqib, atirgullar ostidagi kichkina o‘rindiqlarda o‘tirishga ruxsat berishardi — u yerda ular qanday maroqli o‘ynashardi!

Qishda bu quvonch tugardi. Derazalar ko‘pincha muz bilan qoplanib qolardi. Ammo bolalar pechkada mis tangalarni isitib, muzlagan oynaga bosishardi — shunda ajoyib, dumaloq teshikcha paydo bo‘lardi, undan esa mehribon, quvnoq ko‘zcha mo‘ralardi — bu har biri o‘z derazasidan qarab turgan o‘g‘il bola bilan qiz bola edi. O‘g‘il bolaning ismi Kay, qiz bolaniki esa Gerda edi. Yozda ular bir sakrashda bir-birining oldiga o‘tib qolishardi, qishda esa avval ko‘p-ko‘p zinalardan tushib, keyin shuncha zinadan chiqishlari kerak edi. Tashqarida qor bo‘roni uvillardi.

— Bu oq asalarilar to‘planishyapti, — derdi keksa buvi.

— Ularning ham malikasi bormi? — so‘radi o‘g‘il bola, chunki u haqiqiy asalarilarda malika bo‘lishini bilardi.

— Bor, — dedi buvi. — Qor parchalari eng zich to‘planadigan joyda u uchib yuradi. U ularning eng kattasi, hech qachon yerda tinch yotmaydi, yana qora bulutga uchib ketadi. Ko‘p qish kechalari u shahar ko‘chalari bo‘ylab uchib, derazalarga qaraydi — shunda derazalar xuddi gullardek ajoyib muz naqshlari bilan qoplanadi.

— Ha, ko‘rganmiz, ko‘rganmiz! — deyishdi bolalar va bu haqiqat ekanini bildilar.

— Qor malikasi bu yerga kira oladimi? — so‘radi qiz bola.

— Kirib ko‘rsin-chi! — dedi o‘g‘il bola. — Men uni issiq pechkaga o‘tqazaman, u eriydi-qoladi.

Ammo buvi uning boshini silab, boshqa hikoyalarni aytib berishga o‘tdi.

Kechqurun, kichkina Kay uyida yarim yechinib, uxlashga yotmoqchi bo‘lib turganda, deraza oldidagi stulga chiqib, muz bilan qoplangan oynadagi kichkina teshikchadan tashqariga qaradi. Tashqarida qor parchalari aylanib uchardi. Ulardan biri, eng kattasi, gul yashigining chetiga qo‘ndi. U o‘sa boshladi, o‘sib-o‘sib, oxiri nafis oq tulga o‘ralgan ayolga aylandi. Bu tul millionlab yulduzsimon qor parchalaridan to‘qilgan edi. Ayol shunday go‘zal va nafis edi-yu, butunlay muzdan — ko‘zni qamashtiradigan yaltiroq muzdan iborat edi, ammo tirik edi! Uning ko‘zlari ikki tiniq yulduzdek chaqnardi, ammo ularda na iliqlik, na orom bor edi. U derazaga qarab bosh irg‘adi va qo‘li bilan ishora qildi. O‘g‘il bola qo‘rqib, stuldan sakrab tushdi. Shu payt deraza yonidan go‘yo katta qush uchib o‘tganday bo‘ldi.

Ertasiga ayozli, tiniq kun bo‘ldi, keyin erish boshlandi, keyin esa bahor keldi. Quyosh charaqladi, ko‘m-ko‘k o‘tlar unib chiqdi, qaldirg‘ochlar uya qura boshladi, derazalar ochildi, bolalar yana tom tarnovidagi o‘z bog‘chalarida o‘tira boshladilar.

O‘sha yozi atirgullar har qachongidan ham chiroyliroq gulladi. Qiz bola bir qo‘shiqni yod olgandi, unda atirgullar haqida gap borardi, bu qo‘shiq unga o‘z atirgullarini eslatardi. U qo‘shiqni o‘g‘il bolaga kuylab berdi, u ham qo‘shilib kuyladi:

«Vodiyda gullaydi atirgullar, Kichik Isoni ko‘ramiz biz u yerda!»

Bolalar qo‘l ushlashib, atirgullarni o‘pishar, Xudoning yorug‘ quyoshiga qarab, u bilan go‘yo kichik Iso bilan gaplashganday so‘zlashishardi. Qanday ajoyib yoz kunlari edi! Hech qachon gullashdan to‘xtamaydigandek ko‘ringan yangi atirgul butalari ostida o‘tirish qanday yoqimli edi!

Bir kuni Kay va Gerda hayvonlar va qushlar tasvirlangan kitobni tomosha qilib o‘tirishardi. Shahar minorasining katta soati endigina beshga zang urgan edi. Birdan Kay:

— Voy! Yuragimga nimadir sanchildi! Ko‘zimga ham nimadir tushdi! — dedi.

Qiz bola uning bo‘ynidan quchoqladi. U ko‘zlarini pirpiratdi, ammo hech narsa ko‘rinmadi.

— Chiqib ketgan bo‘lsa kerak, — dedi u.

Ammo u chiqib ketmagan edi. Bu o‘sha jin ko‘zgusining siniqlaridan biri edi — esingizdami, unda har qanday buyuk va yaxshi narsa arzimas va xunuk bo‘lib ko‘rinardi, yomonlik va qabohat esa bo‘rtib turardi, har qanday narsaning faqat kamchiliklari ko‘zga tashlanardi. Bechora Kayning yuragiga ham shunday zarra tushgan edi. Endi uning yuragi tez orada muz parchasiga aylanishi kerak edi. Og‘riq o‘tib ketgan, ammo siniq qolgan edi.

— Nega yig‘layapsan? — so‘radi u. — Bunda xunuk ko‘rinasan! Menga hech narsa bo‘lmadi. Tfu! — qichqirdi u birdan. — Bu atirgulni qurt yegan! Anavisi esa butunlay qiyshiq! Qanday xunuk atirgullar! Ular o‘sib turgan yashikdan ham yaxshi emas!

U yashikni oyog‘i bilan tepib, ikkala atirgulni yulib tashladi.

— Kay, nima qilyapsan? — qichqirdi qiz bola. U esa uning qo‘rqib ketganini ko‘rib, yana bitta atirgulni yulib, o‘z derazasiga, kichkina Gerdadan qochib ketdi.

Keyinchalik qiz bola rasmli kitob olib kelsa, u bu rasmlar faqat go‘daklarga mos deb aytardi. Buvi ertak aytib bersa, u har doim «lekin»lar bilan gapini bo‘lardi. Ba’zan esa uning orqasidan yurib, ko‘zoynagini taqib, xuddi uning ovozida gapirib, masxara qilardi. Bu shunday o‘xshardiki, odamlar kulib yuborishardi. Tez orada Kay butun ko‘chadagi hamma odamlarning qiliq va kamchiliklarini ko‘chirib yuradigan bo‘ldi. Uning boshqalarda nimani yoqtirmasa, hammasini taqlid qilishni bilardi. Odamlar esa: «Bu bolaning kallasi juda o‘tkir ekan!» — deyishardi. Holbuki bularning hammasi uning ko‘ziga tushgan va yuragida qolgan siniqning ishi edi. Shuning uchun ham u hatto o‘zini butun qalbi bilan sevadigan kichkina Gerdani ham masxara qilardi.

Endi uning o‘yinlari ham butunlay boshqacha, juda «aqlli» bo‘lib qolgandi. Bir kuni qishda, qor yog‘ayotganda, u kattalashtiruvchi oyna olib keldi, ko‘k paltosining etagini oldiga tutib, qor parchalari unga tushishini kutdi.

— Shisha orqali qara, Gerda! — dedi u.

Har bir qor parchasi oyna orqali ancha katta ko‘rinardi, xuddi ajoyib gul yoki o‘n burchakli yulduzga o‘xshardi. Bu juda chiroyli edi.

— Ko‘ryapsanmi, qanchalik nozik ishlangan! — dedi Kay. — Haqiqiy gullardan ancha qiziqroq! Va birorta ham kamchiligi yo‘q, hammasi aniq! Faqat erib qolmasa edi!

Biroz vaqt o‘tgach, Kay katta qo‘lqop kiyib, chanasini yelkasiga osib keldi va Gerdaning qulog‘iga: «Menga katta maydonda, boshqa bolalar bilan uchishga ruxsat berishdi!» — deb qichqirdi-da, yugurib ketdi.

Maydonda eng dadil bolalar o‘z chanalarini dehqon aravalariga bog‘lab, ancha yo‘lgacha uchishardi. Bu juda qiziq edi. O‘yin avjida bo‘lgan paytda maydonga katta oq chana kirib keldi. Unda oq mo‘ynali shuba kiygan, boshiga oq mo‘yna qalpoq kiygan kimdir o‘tirardi. Chana maydonni ikki marta aylandi, Kay tezgina o‘z chanasini unga bog‘lab oldi va ular yelib ketishdi. Chana tobora tezroq yurib, keyingi ko‘chaga burildi. Chanada o‘tirgan kishi o‘girilib, Kayga xuddi tanishiday mehribonlik bilan bosh irg‘adi. Kay har safar chanasini yechmoqchi bo‘lganda, u yana bosh irg‘ab qo‘yardi, va Kay o‘tiraverardi. Shunday qilib ular shahar darvozasidan chiqib ketishdi. Shu payt shunday qalin qor yog‘a boshladiki, bola ko‘zini ochsa ham ko‘rinmay qoldi. Ular esa yelib borishardi. Bola qo‘rqib, arqonni tashlab, katta chanadan ajralmoqchi bo‘ldi, ammo hech narsa qila olmadi: uning chanasi go‘yo katta chanaga yopishib qolgandi, ular shamol tezligida uchishardi. Shunda Kay baland ovozda qichqirdi, ammo hech kim eshitmadi. Qor yog‘ar, chana esa qor uyumlari ustidan sakrab-sakrab uchar, go‘yo to‘siq va xandaqlar ustidan o‘tib borardi. Kay qo‘rquvdan titrardi, «Otamiz» duosini o‘qimoqchi bo‘ldi, ammo xayolida faqat karra jadvali aylanardi.

Qor parchalari tobora kattalashib, oxiri katta oq tovuqlardek bo‘lib qoldi. Birdan ular har tomonga tarqaldi, katta chana to‘xtadi va unda o‘tirgan kishi o‘rnidan turdi. Uning shubasi ham, qalpog‘i ham qordan edi. Bu baland bo‘yli, qomati kelishgan, ko‘zni qamashtiradigan oppoq ayol — Qor malikasi edi.

— Yaxshi uchdik! — dedi u. — Lekin sen muzlab qolibsan-ku! Qani, mening ayiq mo‘ynamga kir!

U bolani o‘z chanasiga, yoniga o‘tqazib, mo‘ynasini ustiga yopdi. Kayga go‘yo qor uyumiga cho‘kib ketganday tuyuldi.

— Hali ham sovqotyapsanmi? — so‘radi u va uning peshonasidan o‘pdi.

Uf! Uning o‘pichi muzdan ham sovuqroq edi, u to‘g‘ri yuragiga yetib bordi — yuragi esa allaqachon yarmi muzga aylangan edi. Bir lahza Kayga go‘yo o‘layotgandek tuyuldi, ammo faqat bir lahza — keyin juda yaxshi bo‘lib ketdi, hatto sovuqni ham sezmay qoldi.

— Chanam! Chanamni unutmang! — birinchi bo‘lib shu esiga tushdi.

Chanani oq tovuqlardan birining orqasiga bog‘lashdi va u katta chana ortidan uchib keldi. Qor malikasi Kayni yana bir marta o‘pdi — va u Gerdani ham, buvisini ham, uydagi hammani ham unutib yubordi.

— Endi seni boshqa o‘pmayman, — dedi u. — Aks holda o‘lib qolasan.

Kay unga qaradi. U shunday go‘zal ediki! Bundan aqlliroq, bundan maftunkorroq yuzni u tasavvur ham qila olmasdi. Endi u avvalgidek, deraza oldida o‘tirib, unga ishora qilganida ko‘rinadigan muzdek emas edi. Endi Kayning ko‘zlariga u mukammal tuyulardi va u qo‘rqmay qoldi. U malikaga hisobni boshda, hatto kasrlar bilan ham yecha olishini, mamlakatlarning necha kvadrat mil ekanini, qancha aholisi borligini bilishini aytdi. Malika esa faqat jilmayib qo‘ydi. Shunda Kayga go‘yo u aslida juda kam narsa biladigandek tuyuldi. U cheksiz havo bo‘shlig‘iga qaradi. Shu payt malika u bilan birga qora bulutga ko‘tarildi. Bo‘ron uvillardi, xuddi qadimiy qo‘shiqlarni kuylayotgandek. Ular o‘rmonlar va ko‘llar, dengizlar va quruqliklar ustidan uchib o‘tishdi. Pastda sovuq shamollar hushtak chalar, bo‘rilar uvillar, qor uchqunlar sochar, qora qarg‘alar qag‘illab uchardi. Tepada esa katta tiniq oy charaqlardi. Kay uzoq qish kechasi davomida unga tikilib qaradi. Kunduzi esa Qor malikasining oyog‘i ostida uxlab yotdi.