32. Arzon sotish

Afandi bozordan tuxumni donasini bir tangadan sotib olib, yana bozorda donasini bir tangadan arzonroqqa sotardi. Bir tanishi hayron bo‘ldi:

— Afandi, bu qanday savdo? Zarar ko‘ryapsiz-ku!

— Zarar bo‘lsa nima qilibdi, — dedi Afandi. — Har holda odamlar meni savdo bilan shug‘ullanyapti deb bilishadi. Bu ham bir obro‘.

33. To‘n va ishton

Afandi bozorda bir do‘kondan ishton sotib oldi. Keyin fikrini o‘zgartirib:

— Yo‘q, buning o‘rniga mana bu to‘nni olay, — deb ishtonni qaytarib, to‘nni olib ketmoqchi bo‘ldi.

Do‘kondor uni to‘xtatdi:

— Afandi, to‘nning pulini bermadingiz-ku!

— To‘nning o‘rniga ishtonni qaytarib berdim-ku.

— Ishtonning ham pulini bermagan edingiz!

— Ishtonni olmadim-ku, — dedi Afandi va to‘nni yelkasiga tashlab ketaverdi. Do‘kondor esa uzoq vaqt boshini qashib o‘ylab qoldi.

34. Achchiq qalampir

Afandi bozorda chiroyli qizil mevalarni ko‘rib, bir xalta sotib oldi. Bu achchiq qalampir ekan. Bir chetga o‘tirib, birinchisini tishladi — og‘zi kuyib ketdi, ko‘zidan yosh oqdi. Lekin u yeyishdan to‘xtamadi: biri tugasa, ikkinchisini oldi. Bir tanishi hayron bo‘ldi:

— Afandi, bunchalik yig‘lab, nega yeyapsiz? Tashlab yuboring!

— Yo‘q, — dedi Afandi ko‘z yoshini artib. — Men buning uchun pul to‘laganman. Endi pulim isrof bo‘lmasin.

35. Tikanlar o‘sguncha

Afandi bir kishidan qarz olgan edi. Qarz egasi har kuni kelib so‘rardi. Bir kuni Afandi yo‘l chetiga tikanli butalar o‘tqazayotgan edi. Qarz egasi yana keldi:

— Afandi, qarzni qachon qaytarasiz?

— Mana, ko‘ryapsizmi, tikan ekyapman, — dedi Afandi. — Bular o‘sadi. Bu yo‘ldan qo‘ylar o‘tganda, junlari tikanlarga ilinib qoladi. Men o‘sha junlarni yig‘ib, sotaman va qarzingizni qaytaraman.

Qarz egasi kulib yubordi. Afandi ham kuldi:

— Ha, pulingiz qaytishini bilib, kulyapsizmi?

36. Tatib ko‘rish

Afandi bozorga qo‘li bo‘sh kirdi. Birinchi do‘konga borib:

— Mayizingiz shirinmi? Bir tatib ko‘ray, — dedi va bir siqim oldi.

Keyingi do‘konga borib:

— Yong‘og‘ingiz to‘liqmi? Bir tatib ko‘ray, — deb yana bir siqim oldi.

Shu tariqa u butun bozorni aylanib, qovundan ham, uzumdan ham, novvotdan ham «tatib ko‘rdi». Bozor oxiriga yetganda, qorni to‘yib qolgan edi. Uyga qaytayotib dedi:

— Bugun yaxshi xarid qildim. Hamma narsani tatib ko‘rdim, birontasi ham ziyon qilmadi.

37. Eshakka aylangan odam

Afandi bozordan eshak sotib olib, arqonidan yetaklab uyga ketayotgan edi. Ikki ayyor uni kuzatib kelardi. Ulardan biri sekin eshakning arqonini yechib, o‘z bo‘yniga bog‘lab oldi, ikkinchisi esa eshakni olib qochdi.

Afandi uyiga yetib, orqasiga qarasa — arqonda eshak o‘rniga bir odam. U ko‘zlarini katta ochdi:

— Sen kimsan?

Ayyor ko‘zini yerga tikib dedi:

— Afandi, men bir paytlar onamni xafa qilgan edim. Onam meni duoibad qildi va men eshakka aylanib qoldim. Bugun sizning qo‘lingizga tushdim, onamning duosi qaytib, yana odamga aylandim.

Afandi uni qo‘yib yubordi:

— Bor, bundan keyin onangni xafa qilma.

Ertasi kuni Afandi bozorga kelib, kechagi eshakni yana sotuvga qo‘yilgan holda ko‘rdi. U eshakning qulog‘iga egilib dedi:

— Ha, yana onangni xafa qildingmi? Endi seni sotib olmayman.

38. Dalol

Afandi qarib qolgan eshagini sotish uchun bozorga olib bordi va uni dalolga topshirdi. Dalol baland ovoz bilan maqtay boshladi:

— Mana, eshak emas, arg‘umoq! Yuki og‘ir bo‘lsa ham charchamaydi, yemi oz, tezligi otdan qolishmaydi! Bunday eshak butun viloyatda yo‘q!

Odamlar narxni oshira boshlashdi. Afandi ham qiziqib qoldi va o‘zi ham narx qo‘shdi. Oxiri eshakni eng qimmat narxda o‘zi sotib oldi. Dalol hayron bo‘ldi:

— Afandi, o‘z eshagingizni o‘zingiz sotib oldingizmi?

— Shunday zo‘r eshakni qo‘ldan chiqaradigan ahmoq yo‘q, — dedi Afandi. — Men bunday fazilatlari borligini bilmas edim.

39. To‘tiqush va kurka

Afandi bozorda bir to‘tiqushni yuz tangaga sotishayotganini ko‘rib hayron bo‘ldi. Ertasi kuni u o‘zining semiz kurkasini qo‘ltiqlab bozorga olib keldi va yuz tanga so‘radi. Odamlar kulishdi:

— Afandi, to‘tiqush gapiradi, shuning uchun qimmat. Kurkangizning nimasi bor?

— To‘tiqush gapiradi, to‘g‘ri, — dedi Afandi. — Mening kurkam esa gapirmaydi, lekin o‘ylaydi. Ko‘ryapsizlarmi, qanday jiddiy o‘ylab turibdi? O‘ylaydigan qush gapiradigan qushdan arzon bo‘lmasa kerak.

40. Arzon go‘sht

Afandi bozordan eng arzon go‘shtni sotib olib, xotiniga sho‘rva qildirdi. Sho‘rva tayyor bo‘lgach, tatib ko‘rishdi — bemaza, go‘sht esa qaynab ham pishmagan. Xotini nolidi:

— Bu qanday go‘sht?

— Arzon go‘sht, — dedi Afandi. — Endi bildim: arzon go‘shtning sho‘rvasi ham arzon bo‘lar ekan.

41. Hammomdagi choychaqa

Afandi eski kiyimda hammomga kirdi. Xizmatchilar unga qaramadilar ham: yirtiq sochiq berishdi, burchakdagi sovuq joyga o‘tqazishdi. Chiqishda Afandi ularga bir hovuch tilla tanga berdi. Xizmatchilar hayratdan qotib qolishdi.

Bir haftadan keyin Afandi yana keldi. Bu safar uni eshikdan kutib olishdi, eng yaxshi sochiqni berishdi, to‘rga o‘tqazishdi, yelkasini uqalashdi. Chiqishda Afandi ularga bitta mis chaqa berdi.

— Afandi, bu nimasi? — deyishdi ular.

— Bu chaqa — o‘tgan haftagi xizmatingiz uchun, — dedi Afandi. — O‘tgan haftagi tillalar esa bugungi xizmatingiz uchun edi.