22. Sen ham haqsan

Afandi qozi bo‘lgan paytda uning oldiga ikki kishi da’vo bilan keldi. Birinchisi o‘z gapini aytdi. Afandi diqqat bilan tinglab:

— Sen haqsan, — dedi.

Ikkinchisi o‘z gapini aytdi. Afandi uni ham tinglab:

— Sen ham haqsan, — dedi.

Ichkarida eshitib turgan xotini chiqib:

— Afandi, bu qanday hukm? Ikki kishi bir-biriga qarshi gapiryapti, ikkalasi ham haq bo‘lishi mumkinmi? — dedi.

Afandi unga qarab:

— Sen ham haqsan, xotin, — dedi.

23. Ovqatning hidi

Bir kambag‘al oshxona oldidan o‘tayotib, qozondan chiqayotgan bug‘ga nonini tutib, yeb ketdi. Oshpaz uning yoqasidan oldi:

— Ovqatimning hidiga nonni botirib yeding, pulini to‘la!

Ular Afandining oldiga kelishdi. Afandi cho‘ntagidan bir necha tanga chiqarib, oshpazning qulog‘i yonida jiringlatdi:

— Eshitdingmi?

— Eshitdim.

— Mana, haqingni olding. U ovqatingning hidini oldi, sen esa pulning tovushini olding. Hisob-kitob tugadi.

24. Ko‘zadagi asal

Bir kishi Afandiga ishini o‘z foydasiga hal qilib berishini so‘rab, bir ko‘za asal olib keldi. Afandi ko‘zaning ustini ochib qaradi — asal. U hukmni o‘sha kishining foydasiga chiqardi.

Bir necha kundan keyin Afandi ko‘zadan asal olmoqchi bo‘lib, qoshiqni chuqurroq tiqqan edi, asal tagidan loy chiqdi. Ko‘zaning faqat ustiga yupqa qilib asal surilgan ekan.

Afandi o‘sha kishini chaqirib dedi:

— Ishingni qaytadan ko‘rib chiqdim. Hukmim ham xuddi sening ko‘zangga o‘xshab qoldi: usti shirin, tagi loy. Shuning uchun uni bekor qildim.

25. Qaynatilgan tuxum

Bir kambag‘al yo‘lovchi oshxonada qarzga bir dona qaynatilgan tuxum yeb ketgan edi. Bir necha yildan keyin u boyib, qarzini to‘lagani keldi. Oshpaz esa katta pul so‘radi:

— O‘sha tuxumdan jo‘ja chiqardi, jo‘ja tovuq bo‘lib, yuzlab tuxum qo‘yardi, ulardan yana tovuqlar chiqardi. Shu yillar mobaynida men qancha tovuqdan mahrum bo‘ldim!

Ish qoziga tushdi. Yo‘lovchi Afandidan yordam so‘radi. Afandi sud kuni ataylab kech keldi. Qozi koyidi:

— Qayerda qolding?

— Kechirasiz, — dedi Afandi, — ertaga bug‘doy ekmoqchi edim, shuning uchun urug‘ni qaynatayotgan edim.

— Qaynatilgan bug‘doy unib chiqadimi? — kuldi oshpaz.

— Qaynatilgan tuxumdan jo‘ja chiqadimi? — dedi Afandi.

Qozi yo‘lovchini faqat bitta tuxumning pulini to‘lashga hukm qildi.

26. Topilgan hamyon

Bir boy bozorda hamyonini yo‘qotib, «Kim topsa, o‘ndan birini mukofotga beraman», deb e’lon qildi. Bir kambag‘al hamyonni topib, olib keldi. Boy mukofot bermaslik uchun hiyla qildi:

— Hamyonda yuz o‘n tilla bor edi, bunda yuzta. O‘ntasini sen mukofot sifatida o‘zing olib qo‘yibsan.

Ular Afandiga kelishdi. Afandi boydan so‘radi:

— Sening hamyoningda aniq yuz o‘n tilla bormidi?

— Ha, aniq.

— Bu hamyonda esa yuzta. Demak, bu sening hamyoning emas. Sening hamyoningni boshqa birov topar. Bu hamyonni esa egasi topilguncha kambag‘al saqlab tursin.

27. Qo‘lingni ol

Bir ochko‘z qozi daryoda cho‘milayotib, cho‘ka boshladi. Qirg‘oqdagilar qichqirishdi:

— Qozi janoblari, qo‘lingizni bering!

Qozi qo‘lini bermay, tipirchilayverdi. Shu payt Afandi yetib keldi:

— Sizlar bu odamni bilmaysizlar. U umrida hech kimga hech narsa bermagan. Qarang!

U qoziga qo‘lini cho‘zdi:

— Qozi janoblari, mana, oling qo‘limni!

Qozi darhol uning qo‘lini mahkam ushlab oldi va qirg‘oqqa chiqarildi.

28. Shapaloq

Bozorda bir bezori Afandining yuziga shapaloq urib qochdi. Afandi uni qoziga sudrab bordi. Qozi bezorining tanishi ekan. U hukm chiqardi:

— Bu odam Afandiga bir tanga jarima to‘laydi.

Bezori: «Pulni uydan olib kelaman», deb chiqib ketdi va qaytmadi. Afandi uzoq kutdi. Oxiri o‘rnidan turib, qozining yuziga bir shapaloq urdi-da, dedi:

— Men shoshayotgan edim. U bir tanga olib kelsa, siz olib qo‘ying.

29. Aybdor kim

Bir kishining uyiga o‘g‘ri tushdi. Ertasi kuni qo‘shnilar yig‘ilib, uy egasini ayblay boshlashdi:

— Eshigingni yaxshi berkitmagansan.

— Devoring past ekan.

— Kechasi qattiq uxlab qolibsan.

Afandi chidab turolmadi:

— Hammangiz uy egasini ayblayapsiz. Nahotki o‘g‘rining hech qanday aybi bo‘lmasa?

30. Uch savol

Bir chet ellik olim shaharga kelib: «Mening savollarimga hech kim javob berolmaydi», deb maqtandi. Uni Afandiga yuborishdi.

— Yerning markazi qayerda? — so‘radi olim.

— Mana shu yerda, eshagimning oldingi chap oyog‘i turgan joyda, — dedi Afandi.

— Qanday isbotlaysiz?

— Ishonmasangiz, o‘lchab ko‘ring. Bir qarich ham farq chiqsa, men yutqazdim.

— Osmonda nechta yulduz bor?

— Eshagimning tanasida qancha tuk bo‘lsa, shuncha.

— Qanday bilasiz?

— Shubhangiz bo‘lsa, sanab ko‘ring.

— Mening soqolimda nechta tuk bor?

— Eshagimning dumida qancha tuk bo‘lsa, shuncha. Ishonmasangiz, sizning soqolingizdan bir tuk, eshakning dumidan bir tuk yulib, sanab chiqamiz.

Olim boshqa savol bermadi.

31. Ikki tomonning haqi

Ikki qo‘shni bir devor uchun janjallashib, Afandining oldiga kelishdi. Biri: «Devor meniki», dedi. Ikkinchisi: «Yo‘q, meniki», dedi. Afandi uzoq o‘ylab, hukm chiqardi:

— Devorning sizga qaragan tomoni sizniki, unga qaragan tomoni uniki. O‘rtasi esa ikkalangizni yarashtirib turadi. Ertaga birgalikda uni oqlab qo‘yinglar.

Qo‘shnilar bir-biriga qarab, kulib yuborishdi va yarashib ketishdi.