1. Teskari minish

Afandi bir kuni eshagiga teskari minib, shogirdlari bilan ko‘chadan o‘tib borardi. Odamlar kulishdi:

— Afandi, nega eshakka teskari mindingiz?

— Agar to‘g‘ri minsam, — dedi Afandi, — shogirdlarimga orqam bilan o‘girilib qolaman, bu odobsizlik. Agar ular oldinda yursa, menga orqa o‘girib qolishadi, bu ham odobsizlik. Shuning uchun men shunday mindim: ham yo‘lga, ham ularga yuzma-yuz.

2. Shukr qilish

Afandining eshagi yo‘qoldi. U butun mahallani aylanib, qidirib yurar, lekin har qadamda: «Shukr, ming shukr!» derdi. Qo‘shnilar hayron bo‘lishdi:

— Eshagingiz yo‘qolsa, nimasiga shukr qilyapsiz?

— Shukr qilmay bo‘ladimi? — dedi Afandi. — Yaxshiyamki o‘sha paytda eshakning ustida o‘zim yo‘q ekanman. Aks holda men ham yo‘qolib qolardim.

3. Eshakning guvohligi

Qo‘shnisi Afandining eshigini taqillatdi:

— Afandi, eshagingizni bir kunga berib turing, tegirmonga borib kelaman.

Afandining eshakni bergisi kelmadi:

— Uzr, qo‘shni, eshak uyda yo‘q, ukam olib ketgan edi.

Shu payt otxonadan eshak baland ovoz bilan hangrab yubordi. Qo‘shni ranjidi:

— Afandi, eshak uydaku, mana ovozi eshitilyapti!

Afandi qoshlarini chimirdi:

— Qiziq odam ekansiz. Oq soqolli odamning gapiga ishonmay, eshakning gapiga ishonasizmi?

4. O‘nta eshak

Afandi bozordan o‘nta eshak sotib oldi. Birining ustiga minib, qolganlarini oldiga solib, uyiga haydab ketdi. Yo‘lda eshaklarni sanadi — to‘qqizta. Tushib, yana sanadi — o‘nta. Qayta mindi, sanadi — yana to‘qqizta. Tushdi — o‘nta.

Afandi bir oz o‘ylab, qaror qildi:

— Minsam, bitta eshakni yo‘qotar ekanman. Tushsam, bitta eshak qo‘shilar ekan. Yaxshisi, piyoda yuraman.

Shunday qilib, u o‘nta eshakni haydab, uyigacha piyoda bordi.

5. Yemsiz yashash

Afandi eshagining yemiga ko‘p pul ketayotganidan noliydi. «Eshakni ozgina yeyishga o‘rgatsam-chi?» deb o‘yladi. Har kuni uning yemini bir siqimdan kamaytira boshladi. Oxiri eshak butunlay yemsiz qoldi va bir kuni yiqilib, o‘lib qoldi.

Afandi qayg‘urib qo‘shnilariga dedi:

— Attang! Endigina ovqatsiz yashashga o‘rganib qolgan edi. Bir hafta chidaganida, butunlay o‘rganib olardi.

6. Yukni yelkaga olish

Afandi tegirmondan qaytayotib, bir qop unni eshakka ortmay, o‘z yelkasiga olib, eshakka mindi. Yo‘lda bir tanishi so‘radi:

— Afandi, qopni nega eshakka yuklamay, o‘zingiz ko‘tarib ketyapsiz?

— Bechora jonivorga rahmim keldi, — dedi Afandi. — Meni ko‘tarishi bir tomon, ustiga unni ham ko‘tarsa, og‘ir bo‘ladi. Qopni hech bo‘lmasa men ko‘tarib yuray.

7. Tuz va paxta

Afandi eshagiga tuz ortib bozorga ketayotib, daryodan kechib o‘tdi. Tuz suvda erib ketdi, eshak yengillab, sakrab-sakrab narigi qirg‘oqqa chiqdi. Keyingi safar ham daryoga yetganda eshak ataylab suvga cho‘kib yotdi.

Uchinchi safar Afandi eshakka paxta ortdi. Eshak daryoga yetib, yana suvga yotib oldi. Paxta suvni shimib, ikki barobar og‘irlashdi. Eshak zo‘rg‘a qirg‘oqqa chiqdi.

Afandi uning qulog‘iga shivirladi:

— Ha, do‘stim, endi bildingmi? Har safar tuz ortilavermaydi.

8. Qo‘shiq aytib qidirish

Afandining eshagi yana yo‘qoldi. U eshakni qidirib, ashula aytib, dalani kezib yurardi. Bir yo‘lovchi hayron bo‘ldi:

— Afandi, eshagingiz yo‘qolsa, siz qo‘shiq aytib yuribsizmi?

— Hali umidim bor, — dedi Afandi. — Mana shu tepalikning orqasiga o‘tib qarayman. Agar u yerda ham bo‘lmasa, ana unda yig‘lashni boshlayman.

9. Otning ixtiyori

Afandiga bir kishi asov ot berib turdi. Afandi otga minishi bilan ot yo‘ldan chiqib, dalaga qarab chopib ketdi. Tanishlari qichqirishdi:

— Afandi, qayerga ketyapsiz?

— Bilmayman! — deb qichqirdi Afandi orqasiga o‘girilib. — Otdan so‘ranglar!

10. Topganga mukofot

Afandining eshagi yo‘qoldi. U bozorda e’lon qildi:

— Kim eshagimni topib bersa, eshakni egari, jilovi, xurjuni bilan qo‘shib o‘shanga sovg‘a qilaman!

Odamlar hayron bo‘lishdi:

— Afandi, eshakni topib, yana uni berib yuborsangiz, nima foyda?

— Eh, sizlar bilmaysizlar, — dedi Afandi. — Yo‘qolgan narsaning topilish quvonchi hamma narsadan shirin.

11. Hammaga yoqib bo‘lmaydi

Afandi o‘g‘li bilan qo‘shni qishloqqa ketayotgan edi. O‘g‘li eshakka mingan, o‘zi piyoda edi. Odamlar ko‘rib gapirishdi:

— Qaranglar, yosh yigit eshakda, keksa otasi esa piyoda. Bunday odob qayerda bor?

O‘g‘il uyalib tushdi, Afandi mindi. Biroz yurishgach, boshqalar aytishdi:

— Qanday bag‘ritosh ota! O‘zi eshakda, bolasi esa piyoda tolib ketyapti.

Shunda ikkovi birga mindi. Yana biri dedi:

— Bechora eshak! Ikkita odamni ko‘tarib, beli sinadi-ku!

Ikkovi ham tushib, eshakni yetaklab ketishdi. Shunda ham bittasi kuldi:

— Mana ahmoqlar! Eshak turib piyoda ketishyapti.

Afandi o‘g‘liga dedi:

— Ko‘rdingmi, o‘g‘lim? Nima qilsang ham, odamlarning gapidan qutulib bo‘lmaydi. Shuning uchun o‘zing to‘g‘ri deb bilgan ishni qil.