Hikmatlar: sabr va qanoat haqida
Sabr va qanoat — ikkinchi qismdagi alohida boblarning ham mavzusi. Navoiy ularni insonni tashqi sharoitlar qulligidan ozod qiluvchi ichki kuch deb biladi.
28. Sabr achchiq, ammo uning mevasi shirin.
Imtihonga tayyorgarlik oylari achchiq, lekin talabalik guvohnomasini qo‘lga olgan kun shirin.
29. Shoshgan ish — chala ish. Sabr bilan kutgan o‘z murodiga yetadi; shoshgan esa qo‘lidagini ham boy beradi.
Tez boyish va’da qilgan «loyihalar»ga aldangan odamlarning ko‘pi aynan sabrsizlik qurboni.
30. Qanoat — tuganmas buloq: undan qancha ichsang ham, suvi kamaymaydi.
Bor narsasiga shukr qila oladigan odam doim boy, chunki uning boyligi cho‘ntagida emas, ko‘nglida.
31. Qanoatli kambag‘al — ochko‘z boydan boyroq. Biri bor narsasiga shukr qiladi, ikkinchisi bor narsasini ko‘rmaydi.
Boshqalarning hayotini tasmadagi rasmlarga qarab o‘zingiznikiga solishtirish qanoatni yemiradi.
32. Tama’ — ko‘ngilning kishani. Kimdan tama’ qilsang, uning qulisan.
Birovdan doim nimadir kutgan odam o‘z fikrini erkin ayta olmaydi. Mustaqillik tama’sizlikdan boshlanadi.
33. Ochko‘zning ko‘zini faqat qabr tuprog‘i to‘ydiradi.
Bu Sharqda keng tarqalgan hikmat: hirsning chegarasi yo‘q. Chegarani odamning o‘zi qo‘yishi kerak.
34. Musibatga sabr qilgan — musibatni yengillashtiradi; nolib yurgan — uni ikki barobar og‘irlashtiradi.
Muammo ustida nolish uning yechimini topmaydi. Kuchni shikoyatga emas, chiqish yo‘lini izlashga sarflang.
35. Har tunning tongi bor. Qorong‘ilik qancha uzun bo‘lmasin, quyosh barbir chiqadi.
Imtihondan yiqilish, ishdan ketish, oiladagi qiyinchilik — hammasi o‘tkinchi. Umidni yo‘qotmang.
36. Ozga qanoat qilmagan ko‘pga ham yetisha olmaydi, chunki uning ko‘zi doim yetishmaganida bo‘ladi.
Kichik yutuqlaringizni qadrlang — ular katta yutuqqa olib boradigan zinapoyadir.
Ibratli hikoyat (Sharq rivoyatlaridan). Bir podshoh baxtli odamning ko‘ylagini kiysa, dardi tuzalishini eshitibdi. Odamlari butun mamlakatni kezib, vazirlardan ham, boylardan ham baxtli odam topolmabdi — har birining nimadandir noligani bor ekan. Nihoyat bir dalada qo‘shiq aytib ishlayotgan cho‘ponni uchratib, «Baxtlimisan?» deb so‘rashibdi. «Albatta, — debdi cho‘pon, — nonim bor, sog‘ligim bor, kechqurun uyimga qaytaman». Ko‘ylagini so‘rashibdi. Cho‘pon kulib yuboribdi: uning ko‘ylagi yo‘q ekan. Qanoat narsalarda emas, ko‘ngilda bo‘ladi.