Alkimyogar — qisqacha

Paulo Koelo — braziliyalik yozuvchi, Rio-de-Janeyro shahrida tug‘ilgan. Yoshligida u ota-onasining qarshiligiga qaramay yozuvchi bo‘lishni orzu qilgan, teatr, jurnalistika va qo‘shiq matnlari yozish bilan shug‘ullangan. 1986 yilda u Ispaniyadagi qadimiy ziyoratchilar yo‘li — Santyago-de-Kompostelaga piyoda yo‘l bosib o‘tadi. Bu safar uning hayotini o‘zgartiradi va u jiddiy ravishda kitob yozishga kirishadi.

«Alkimyogar» portugal tilida 1988 yilda nashr etilgan. Qizig‘i shundaki, kitob boshida deyarli sotilmagan, birinchi nashriyot uni hatto qayta chop etishdan voz kechgan. Keyinroq boshqa nashriyot uni qayta chiqargach, kitob asta-sekin og‘izdan-og‘izga o‘tib mashhur bo‘lib ketdi. Bugun u dunyoda eng ko‘p tilga tarjima qilingan zamonaviy kitoblardan biri, o‘n millionlab nusxada tarqalgan.

Kitob nega bunchalik sevildi? Birinchidan, u juda qisqa va sodda tilda yozilgan — uni bir-ikki kechada o‘qib chiqish mumkin. Ikkinchidan, u ertak yoki masal shaklida: hikoyada aniq sana, siyosat yoki murakkab psixologiya yo‘q, faqat yo‘l, orzu va inson qalbi bor. Uchinchidan, kitob har bir o‘quvchiga «sening ham o‘z yo‘ling bor, uni topishga arziydi» degan umid beradi. Hayot yo‘lini tanlash arafasida turgan yoshlar uchun bu juda kuchli xabar.

O‘zbekistonda ham «Alkimyogar» yoshlar orasida tez-tez tavsiya qilinadigan kitoblardan biri. Uni ko‘pincha «hayotimni o‘zgartirgan kitob» ro‘yxatlarida uchratish mumkin. Ayni paytda kitobni tanqid qiladiganlar ham bor: ba’zi o‘quvchilar uni haddan tashqari sodda va nasihatomuz deb hisoblaydi. Har ikki fikr ham o‘rinli, va kitobni o‘qib, o‘zingiz qaror qilganingiz yaxshi.

Kitobning tuzilishi ham o‘ziga xos. Unda boblar odatdagidek nomlanmagan, voqealar bir tekis oqadi, ba’zi joylarda ertak ichida yana kichik ertak keladi. Muallif sharq va g‘arb an’analarini, turli dinlardagi ramzlarni, qadimgi alkimyo ta’limotini bir joyga yig‘ib, universal hikoya yaratgan. Shu sabab sharqlik o‘quvchi ham, g‘arblik o‘quvchi ham unda o‘ziga tanish narsani topadi.