Bilim — natijaning katta qismi, lekin hammasi emas. Bir xil bilimga ega ikki o‘quvchi imtihonda turlicha ball olishi mumkin, chunki biri vaqtni to‘g‘ri taqsimlaydi, ikkinchisi esa bitta qiyin savolga 10 daqiqa sarflab, oxirgi oson savollarga ulgurmaydi. Test yechish — alohida ko‘nikma va uni ham mashq qilish kerak.

Birinchi qoida — vaqtni oldindan hisoblang. Imtihonda umumiy vaqt va savollar soni (rasmiy manbada e’lon qilinganidek) ma’lum bo‘ladi. Shundan bitta savolga o‘rtacha qancha vaqt to‘g‘ri kelishini hisoblang. Bu sizning «tezlik o‘lchovingiz». Mashq paytida har bir testni shu o‘lchov bilan yeching va soatga qarab turing: yarim vaqt o‘tganda savollarning taxminan yarmini tugatgan bo‘lishingiz kerak.

Ikkinchi qoida — ikki aylanma usuli. Birinchi aylanmada barcha savollarni ketma-ket o‘qing va darhol bilganlaringizni yeching. Agar savol qiyin bo‘lsa yoki uzoq hisob talab qilsa, uni belgilab, keyingisiga o‘ting. Ikkinchi aylanmada belgilangan savollarga qaytasiz va qolgan vaqtni ularga sarflaysiz. Bu usulning foydasi katta: siz oson ballarni yo‘qotmaysiz va qiyin savolga qaytganda miyangiz ba’zan javobni o‘zi topib qo‘ygan bo‘ladi.

Uchinchi qoida — «bitta savolda qotib qolmang». Agar biror savolga o‘rtacha vaqtdan ikki baravar ko‘p sarflagan bo‘lsangiz va hali javob ko‘rinmasa — to‘xtang, belgilang, o‘ting. Bu juda qiyin, chunki «yana ozgina, topay deb qoldim» degan tuyg‘u kuchli. Lekin bitta savol uchun uchta oson savolni yo‘qotish — yomon savdo.

To‘rtinchi qoida — taxmin haqida. Bu yerda ehtiyot bo‘ling: noto‘g‘ri javob uchun ball ayiriladimi yoki yo‘qmi — bu imtihon qoidalariga bog‘liq va buni faqat rasmiy manbadan tekshiring. Agar noto‘g‘ri javob uchun jarima bo‘lmasa, hech bir savolni bo‘sh qoldirmaslik mantiqiy. Har qanday holatda ham «ko‘r-ko‘rona» taxmindan «aqlli» taxmin yaxshi: avval aniq noto‘g‘ri variantlarni chiqarib tashlang. To‘rtta variantdan ikkitasini chiqarib tashlasangiz, qolgan ikkitadan birini tanlash imkoni ancha oshadi.

Variantlarni chiqarib tashlashning bir necha yo‘li bor. Birlik va o‘lchov mos kelmaydigan javobni tashlang. Mantiqan imkonsiz javobni (masalan, ehtimollik birdan katta, yosh manfiy) tashlang. Ikki variant bir-biriga juda o‘xshash bo‘lsa, ko‘pincha to‘g‘ri javob shulardan biri bo‘ladi — lekin bu qoida emas, faqat ishora. Matematikada esa javob variantlarini savolga qo‘yib tekshirish ham ba’zan tezroq yo‘l.

Beshinchi qoida — savolni oxirigacha o‘qing. Imtihondagi eng alamli xatolar bilmaslikdan emas, shoshilishdan bo‘ladi: «noto‘g‘ri javobni toping» o‘rniga to‘g‘risini belgilash, «santimetrda» o‘rniga metrda javob berish, «eng katta» o‘rniga eng kichigini topish. Savoldagi kalit so‘zlarning tagiga chizib qo‘yish odatini mashqda shakllantiring.

Oltinchi qoida — javob varag‘i yoki ekran bilan ishlash. Imtihon qaysi shaklda o‘tkazilishini (qog‘ozdami, kompyuterdami) rasmiy manbadan bilib oling va mashqni shunga yaqin sharoitda qiling. Qog‘ozli imtihonda javobni varaqqa ko‘chirishda xato qilish — eng achinarli xatolardan biri. Shuning uchun javoblarni oxirgi daqiqaga qoldirmasdan, har bir bo‘lim tugaganda ko‘chirib boring.

Bu qoidalarning hammasini birinchi marta imtihon kuni sinab ko‘rmang. Ular oylar davomida mashq qilinishi kerak. Har bir sinov testidan keyin o‘zingizga ikki savol bering: «Vaqtni qanday taqsimladim?» va «Qaysi savolda keragidan ortiq qolib ketdim?» Bir necha haftadan keyin siz o‘z «ritmingiz»ni his qila boshlaysiz: qaysi turdagi savollar tez ketadi, qaysilari sekin. Mana shu his imtihon kuni sizni xotirjam qiladi.

Kuchli o‘quvchilar uchun ham bitta ogohlantirish bor: haddan tashqari tez yechish. Ba’zan o‘quvchi testni vaqtidan ancha oldin tugatib, «hammasini bildim» deb qo‘yadi, lekin keyin ma’lum bo‘ladiki, bir nechta oson savolda e’tiborsizlik tufayli xato qilgan. Agar vaqtingiz qolsa, uni albatta tekshirishga sarflang — avval belgilagan savollaringizni, keyin hisob talab qiladigan savollarni.

Bugun qiling:

1. Imtihon formatiga qarab bitta savolga o‘rtacha qancha vaqt to‘g‘ri kelishini hisoblang.

2. Bitta testni «ikki aylanma» usulida, soat bilan yechib ko‘ring.

3. Noto‘g‘ri javob uchun ball ayirilish-ayirilmasligini rasmiy manbadan tekshiring va yozib qo‘ying.