Payg‘ambarlar qissalari. 2-kitob

Agar biror inson sabr haqida gapirsa, xalqimiz ko‘pincha «Ayyubning sabri» degan iborani ishlatadi. Bu bejiz emas. Ayyub alayhissalom Qur’onda sabrning eng yorqin timsoli sifatida zikr qilinadi. Alloh u haqda: «Biz uni sabrli holda topdik. U qanday yaxshi banda edi! Albatta, u (Allohga) ko‘p qaytuvchi edi», deydi (Sod surasi, 44-oyat ma’nosi).

Ayyub alayhissalomning hayoti haqida xalq orasida ko‘plab hikoyalar yuradi: uning kasalligi necha yil davom etgani, tanasini qurtlar yegani, odamlar uni shahardan haydab chiqargani va hokazo. Bu tafsilotlarning aksariyati ahli kitob rivoyatlaridan olingan yoki sanadi zaif. Ba’zilari esa payg‘ambarga munosib bo‘lmagan, odamlarni undan jirkantiradigan holatlarni tasvirlaydi. Payg‘ambarlar esa o‘z da’vatlarini yetkazishga to‘sqinlik qiladigan, odamlarni ulardan qochiradigan illatlardan Alloh tomonidan saqlangan, deydi ulamolar. Shuning uchun biz faqat Qur’on va sahih hadisda kelgan narsalarni hikoya qilamiz. Ular esa yetarlicha chuqur va ta’sirli.

Qur’ondan bilamizki, Ayyub alayhissalom Alloh tomonidan og‘ir sinovga duchor qilingan: unga kasallik yetgan, oilasidan va mol-mulkidan ajralgan. Shunday holatda u Robbisiga iltijo qildi. E’tibor bering, uning duosi qanchalik odobli: «Menga zarar yetdi. Sen esa rahm qiluvchilarning eng rahmlisisan» (Anbiyo surasi, 83-oyat ma’nosi). U Allohdan talab qilmadi, «nega men?» deb so‘ramadi, hatto «meni davola» ham demadi. Faqat o‘z holini aytdi va Allohning rahmatini esladi. Sod surasida esa u: «Menga shayton mashaqqat va azob yetkazdi», deydi (41-oyat ma’nosi) — yomonlikni Allohga emas, shaytonga nisbat berish ham bir odob.

Alloh uning duosini ijobat qildi: «Oyog‘ing bilan (yerni) tep. Mana bu yuvinish uchun salqin va ichimlik suvi», dedi (Sod surasi, 42-oyat ma’nosi). Ayyub alayhissalom yerni tepdi, buloq otilib chiqdi. U bu suvda yuvindi va undan ichdi, Alloh unga shifo berdi. «Biz uning duosini ijobat qildik, unga yetgan zararni ketkazdik. Unga oilasini va ular bilan birga yana shunchasini berdik — huzurimizdan rahmat va ibodat qiluvchilar uchun eslatma bo‘lsin deb» (Anbiyo surasi, 84-oyat ma’nosi).

Qur’onda yana bir nozik tafsilot bor. Sinov paytida Ayyub alayhissalom nimadandir g‘azablanib, kimnidir jazolashga qasam ichgan edi. Mufassirlarning ko‘pchiligi buni uning ayoliga nisbatan aytilgan, deydi. Shifo topgach, Alloh unga qasamini buzmasdan, ammo hech kimga ozor ham bermasdan bajarish yo‘lini o‘rgatdi: «Qo‘lingga bir dasta xivich ol va u bilan ur, qasamingni buzma» (Sod surasi, 44-oyat ma’nosi). Ya’ni bir dasta nozik xivich bilan bir marta yengilgina tegizish kifoya qildi. Bu Allohning rahmati: sinov paytida sabr qilgan oila a’zosi jazoga emas, mehrga loyiq edi.

Ayyub alayhissalomning shifo topgandan keyingi holati haqida Imom Buxoriy Abu Hurayra roziyallohu anhudan sahih bir hadis rivoyat qilgan. Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam aytadilar: «Ayyub yalang‘och holda yuvinayotgan edi. Ustiga oltin chigirtkalar yog‘ila boshladi. Ayyub ularni kiyimiga yig‘a boshladi. Shunda Robbisi unga nido qildi: „Ey Ayyub, seni ko‘rib turganingdan beniyoz qilmaganmidim?“ Ayyub: „Ha, izzating haqqi, lekin Sening barakangdan men hech qachon beniyoz emasman“, dedi» (Buxoriy rivoyati).

Bu hadis juda chuqur ma’noga ega. Yillar davomida qashshoqlik va kasallikka sabr qilgan inson boylik qaytganda ham undan yuz o‘girmadi, uni yashirmadi, lekin unga bog‘lanib ham qolmadi. U ne’matni Allohning barakasi sifatida qabul qildi va «Sening barakangga doim muhtojman» dedi. Sabr va shukr — bir tanganing ikki tomoni.

Nega Alloh solih bandalarini, hatto payg‘ambarlarini sinaydi? Bu savolga Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam shunday javob berganlar. Sa’d ibn Abu Vaqqos roziyallohu anhu: «Ey Allohning Rasuli, odamlarning qaysilari eng qattiq sinaladi?» deb so‘raganda, ular: «Payg‘ambarlar, keyin ulardan keyingi eng yaxshilar, keyin ulardan keyingilar. Kishi dini miqdoricha sinaladi... Banda yer yuzida gunohsiz holda yurib qolgunicha sinov undan ketmaydi», deganlar (Termiziy rivoyati, «hasan sahih»).

Demak, sinov — Allohning bandani yomon ko‘rishi belgisi emas. Aksincha, u gunohlarni yuvadi, darajani ko‘taradi va insonning qalbidagi asl gavharni ko‘rsatadi. Yana bir hadisda Suhayb roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Mo‘minning ishi ajoyib! Uning har bir ishi o‘zi uchun yaxshilikdir. Bu faqat mo‘minga xos. Agar unga quvonch yetsa, shukr qiladi — bu unga yaxshilik bo‘ladi. Agar unga musibat yetsa, sabr qiladi — bu ham unga yaxshilik bo‘ladi» (Muslim rivoyati).

Ayyub alayhissalom qissasi bugungi yoshlar uchun ham juda dolzarb. Hayotda kasallik, imtihondagi omadsizlik, yaqin insondan ajralish, moliyaviy qiyinchilik bo‘ladi. Ko‘pchilik bunday paytda «nega aynan men?» deb Allohdan nolishga tushadi yoki umidsizlikka botadi. Ayyub alayhissalom esa boshqa yo‘lni ko‘rsatadi: holingni Allohga ayt, Uning rahmatini esla, harakatni to‘xtatma — «oyog‘ing bilan tep» — va natijani kut.

Saboq: Sabr — jim azob chekish emas, balki og‘ir paytda ham Allohdan yuz o‘girmaslik. Ayyub alayhissalom duosida na shikoyat, na talab bor edi — faqat ishonch. Ne’mat qaytganda esa shukr qilib, «Sening barakangdan hech qachon beniyoz emasman» deyish kerak.

Qur’onda: Anbiyo surasi, 83–84-oyatlar; Sod surasi, 41–44-oyatlar; Niso surasi, 163-oyat; An’om surasi, 84-oyat.