Oisha binti Abu Bakr roziyallohu anho — mo‘minlarning onasi, Payg‘ambarimizning ayollari va Islom tarixidagi eng buyuk olima ayol. U Abu Bakr Siddiq roziyallohu anhuning qizi bo‘lib, Islom muhitida tug‘ilib, ulg‘aygan. Hijratdan keyin Madinada Payg‘ambarimizning xonadoniga kelin bo‘lib tushgan.

Oisha o‘tkir zehni, kuchli xotirasi va ilmga chanqoqligi bilan ajralib turardi. Payg‘ambarimizning uyda qanday yashaganlari, ibodatlari, oilaviy hayotlari haqidagi ko‘plab ma’lumotlar aynan u orqali bizga yetib kelgan. U sahobalar orasida eng ko‘p hadis rivoyat qilganlardan biri — uning rivoyatlari ikki mingdan ortiq deb hisoblanadi.

Payg‘ambarimiz Oishani juda yaxshi ko‘rardilar. Amr ibn Os roziyallohu anhu Payg‘ambarimizdan: «Odamlardan kim sizga eng suyukli?» deb so‘raganda, u zot: «Oisha», dedilar. «Erkaklardan-chi?» deb so‘raganda: «Uning otasi», dedilar (Buxoriy va Muslim rivoyati). Payg‘ambarimiz: «Oishaning boshqa ayollarga nisbatan fazilati sariydning boshqa taomlarga nisbatan fazilati kabidir», deganlar (Buxoriy va Muslim rivoyati, Anas roziyallohu anhudan). Sariyd — o‘sha davrning eng qadrli taomi edi.

Oishaning Payg‘ambarimiz bilan oilaviy hayoti mehr va hazil-mutoyibaga to‘la edi. U Payg‘ambarimiz bilan safarda yugurib musobaqa qilganini va bir marta o‘zib ketganini, keyinroq, u biroz to‘lishgach, Payg‘ambarimiz o‘zib ketib: «Bu o‘shaning evazi», deganlarini hikoya qiladi (Abu Dovud rivoyati). Bu hikoya oila ichida samimiyat va quvonchning ham dinning bir qismi ekanini ko‘rsatadi.

Oishaning hayotida og‘ir sinov ham bo‘lgan. Bir safardan qaytishda munofiqlar unga tuhmat qilishdi. Bu Payg‘ambarimiz va butun oila uchun juda og‘ir kunlar edi. Oisha sabr qildi va ishini Allohga topshirdi. Oxir-oqibat Alloh taolo Qur’onda uning pokligini e’lon qilib, oyatlar nozil qildi (Nur surasi, 11–20-oyatlar). Bu oyatlar faqat Oishani oqlash emas, balki butun ummatga eshitgan har bir gapni tarqatmaslik, mo‘minlar haqida yaxshi gumonda bo‘lish va tuhmatning naqadar og‘ir gunoh ekanini o‘rgatdi (Buxoriy va Muslim rivoyati, Oishaning o‘zidan).

Payg‘ambarimiz umrlarining oxirida kasal bo‘lib qolganlarida, ayollaridan ruxsat so‘rab, Oishaning hujrasida qoldilar va shu yerda, uning bag‘rida vafot etdilar. Muborak qabrlari ham shu hujrada joylashgan.

Payg‘ambarimiz vafotidan keyin Oisha qirq yildan ortiq yashadi va bu yillarni ilm tarqatishga bag‘ishladi. Uning hujrasi haqiqiy ilm maskaniga aylandi. Sahobalar ham, tobeinlar ham murakkab masalalarda unga murojaat qilishardi. Abu Muso Ash’ariy roziyallohu anhu aytgan: «Biz, Payg‘ambarimizning sahobalari, biror hadisda qiynalib qolsak va Oishadan so‘rasak, albatta, uning huzurida o‘sha haqda ilm topardik» (Termiziy rivoyati, «hasan sahih»).

Oisha faqat hadis emas, Qur’on tafsiri, fiqh, she’riyat, tibbiyot va arab tarixi bo‘yicha ham bilimdon edi. U Payg‘ambarimizning xulqlarini bir jumlada ifodalab bergan: «Uning xulqi Qur’on edi» (Muslim rivoyati, Sa’d ibn Hishomdan). Bu jumla bugungacha Payg‘ambarimiz haqida aytilgan eng chuqur ta’riflardan biri hisoblanadi.

Oisha saxiy ham edi. Manbalarda unga katta miqdorda mol keltirilganda, uni bir kunda tarqatib yuborgani va o‘zi ro‘zador bo‘lib, iftorga hech narsa qoldirmagani rivoyat qilinadi.

Oisha roziyallohu anho hijriy 57 yoki 58-yilda Madinada vafot etdi va Baqi’ qabristoniga dafn qilindi.

Oisha Payg‘ambarimizdan yumshoqlik haqidagi ko‘plab hadislarni rivoyat qilgan. Ulardan biri: «Yumshoqlik qaysi narsada bo‘lsa, uni ziynatlaydi. Qaysi narsadan olib tashlansa, uni xunuk qiladi» (Muslim rivoyati). Uning o‘zi ham shogirdlariga ilmni sabr va muloyimlik bilan o‘rgatar, xato qilganlarni dalil bilan tuzatar edi.

Saboq: Oisha hayoti ilm erkaklarga ham, ayollarga ham birdek ochiq ekanini ko‘rsatadi. Bir ayol butun ummatning ustoziga aylana oldi. Shuningdek, u tuhmatga sabr bilan javob berish va ishni Allohga topshirish namunasi.