Sahobalar hayotidan

Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning eng yaqin do‘sti, birinchi xalifa Abu Bakr roziyallohu anhuning asl ismi Abdulloh ibn Usmon bo‘lib, otasi Abu Quhofa nomi bilan tanilgan. U Payg‘ambarimizdan taxminan ikki yarim — uch yosh kichik bo‘lgan va Makkaning hurmatli, savdogar, nasabshunos kishilaridan biri edi. Johiliyat davrida ham u mast qiluvchi ichimlik ichmagan, butlarga sig‘inmagan, rostgo‘yligi va muloyimligi bilan tanilgan.

Payg‘ambarimiz da’vatni boshlaganlarida, kattalar orasidan erkaklardan birinchi bo‘lib Abu Bakr iymon keltirdi. U bir lahza ham ikkilanmadi, chunki do‘stining hech qachon yolg‘on gapirmaganini bilardi. Iymon keltirishi bilan u boshqalarni ham Islomga chaqira boshladi. Usmon ibn Affon, Zubayr ibn Avvom, Abdurahmon ibn Avf, Sa’d ibn Abu Vaqqos, Talha ibn Ubaydulloh kabi ulug‘ sahobalar uning da’vati bilan Islomga kirgani tarixiy manbalarda zikr qilinadi.

U zotning «Siddiq» (o‘ta tasdiqlovchi) laqabini olishi bilan bog‘liq mashhur voqea Isro kechasidan keyin bo‘lgan. Payg‘ambarimiz bir kechada Makkadan Baytul Maqdisga borib kelganlarini aytganlarida, mushriklar Abu Bakrning oldiga yugurib borishdi: «Do‘sting nima deyotganini eshitdingmi?» Abu Bakr: «Agar u shunday degan bo‘lsa, rost aytibdi. Men uni bundan ham uzoqroq narsada — osmondan ertayu kech xabar kelishida tasdiqlayman», deb javob bergani rivoyat qilinadi.

Abu Bakr o‘z molini Islom yo‘lida ayamadi. Makkada musulmon bo‘lgani uchun qiynalayotgan qullarni sotib olib, ozod qilardi. Ulardan biri Bilol ibn Raboh edi. Keyinchalik Umar roziyallohu anhu: «Abu Bakr bizning sayyidimiz va u bizning sayyidimiz Bilolni ozod qildi», degan (Buxoriy rivoyati, Jobir roziyallohu anhudan).

Hijrat paytida Payg‘ambarimiz safarga hamroh qilib aynan Abu Bakrni tanladilar. Ular Savr g‘origa yashirindilar. Ta’qibchilar g‘or og‘ziga kelganda, Abu Bakr xavotirlanib: «Ey Allohning Rasuli, agar ulardan biri oyog‘i ostiga qarasa, bizni ko‘radi», dedi. Payg‘ambarimiz: «Ey Abu Bakr, uchinchisi Alloh bo‘lgan ikki kishi haqida qanday gumondasan?» dedilar (Buxoriy va Muslim rivoyati, Abu Bakrning o‘zidan). Qur’onda bu voqea shunday zikr qilinadi: «...ikkining ikkinchisi bo‘lgan holda, ikkovlari g‘orda ekanlarida, u sohibiga: „G‘amgin bo‘lma, albatta Alloh biz bilan“, deganini (eslang)» (Tavba surasi, 40-oyat ma’nosi).

Abu Bakrning saxovati haqida Umar roziyallohu anhu shunday hikoya qiladi: Payg‘ambarimiz bizni sadaqa qilishga buyurdilar. O‘sha kuni yonimda mol bor edi. «Bugun Abu Bakrdan o‘zib ketaman», dedim va molimning yarmini olib keldim. Payg‘ambarimiz: «Ahlingga nima qoldirding?» deb so‘radilar. «Shuncha», dedim. Abu Bakr esa bor narsasini olib keldi. Undan ham: «Ahlingga nima qoldirding?» deb so‘radilar. U: «Ularga Alloh va Rasulini qoldirdim», dedi. Shunda men: «Hech qachon biror narsada undan o‘zib keta olmayman», dedim (Abu Dovud va Termiziy rivoyati, Termiziy: «hasan sahih»).

Abu Bakrning eng og‘ir sinovi Payg‘ambarimiz vafot etgan kun bo‘ldi. Sahobalar qattiq qayg‘uga botdilar, ba’zilari bu xabarga ishonmay qoldilar. Shunda Abu Bakr odamlar oldiga chiqib: «Kim Muhammadga ibodat qilgan bo‘lsa, bilsinki, Muhammad vafot etdi. Kim Allohga ibodat qilsa, bilsinki, Alloh tirikdir, o‘lmaydi», dedi va ushbu oyatni o‘qidi: «Muhammad faqat bir payg‘ambardir, undan oldin ham payg‘ambarlar o‘tgan. Agar u vafot etsa yoki o‘ldirilsa, ortingizga qaytasizlarmi?...» (Oli Imron surasi, 144-oyat ma’nosi). Sahobalar go‘yo bu oyatni birinchi marta eshitgandek bo‘ldilar (Buxoriy rivoyati, Ibn Abbos roziyallohu anhumodan).

Xalifa bo‘lgach, Abu Bakr ikki yildan sal ko‘proq vaqt boshqaruv olib bordi (hijriy 11–13, milodiy 632–634 yillar). Uning davridagi eng muhim ishlardan biri — Qur’onning bir mushafga jamlanishi. Yamoma jangida ko‘plab qorilar shahid bo‘lgach, Umarning taklifi bilan Abu Bakr Zayd ibn Sobitga Qur’onni jamlashni topshirdi (Buxoriy rivoyati, Zayd ibn Sobitdan). Bu ish ummatning Qur’onni bugungacha bir xil saqlab kelishiga zamin bo‘ldi.

Abu Bakr hijriy 13-yilda Madinada vafot etdi va Payg‘ambarimizning yonlariga dafn qilindi. Payg‘ambarimiz u haqda: «Agar Robbimdan boshqa birovni xalil (eng yaqin do‘st) qilib olganimda, Abu Bakrni xalil qilib olardim», deganlar (Buxoriy va Muslim rivoyati).

Saboq: haqiqiy do‘stlik qiyin kunda bilinadi. Abu Bakr hamma shubhalanganda tasdiqladi, hamma qo‘rqqanda yonida turdi, hamma sarosimaga tushganda xotirjam bo‘ldi. Iymon — ishonch va sadoqatdir.