Voqealar qisqacha
Voqealar 1984 yilda, Okeaniya deb ataladigan ulkan davlatda bo‘lib o‘tadi. Dunyo uch qudratli davlatga bo‘lingan va ular o‘zaro doimiy urushda. Okeaniyaning bir viloyati — avvalgi Britaniya, endi esa «Birinchi uchish maydoni» deb ataladi. Uning poytaxti London — xaroba binolar, ochlik, kulrang ko‘chalar va har burchakdagi ulkan plakatlar shahri. Plakatlardan o‘quvchiga Katta Og‘aning qattiq nigohi tikilib turadi.
Mamlakatni Partiya boshqaradi. Har bir uyda, har bir xonada «teleekran» o‘rnatilgan: u ham ko‘rsatadi, ham kuzatadi. Uni o‘chirib bo‘lmaydi. Odamning yuz ifodasi, uyqudagi gapi, nojo‘ya bir harakati ham jinoyat bo‘lishi mumkin. Fikr politsiyasi xalq orasida yashirin ishlaydi, bolalar esa ota-onasini fosh qilishga o‘rgatilgan.
Bosh qahramon — Uinston Smit, o‘ttiz to‘qqiz yoshli, ozg‘in, kasalmand xizmatchi. U Haqiqat vazirligida ishlaydi. Vazirlikning vazifasi g‘alati: u eski gazeta va hujjatlarni Partiyaning bugungi gapiga moslab qayta yozadi. Agar kecha bir narsa va’da qilinib, bugun bajarilmasa, kechagi gazeta o‘zgartiriladi. Agar biror odam hokimiyatga yoqmay qolsa, u nafaqat yo‘q qilinadi, balki uning nomi barcha hujjatlardan o‘chiriladi — go‘yo u hech qachon bo‘lmagandek.
Uinston ichida Partiyaga nafrat saqlaydi, lekin buni hech kimga aytolmaydi. Roman uning kichik isyonidan boshlanadi: u yashirincha kundalik yuritishni boshlaydi. Bu oddiy ish Okeaniyada o‘lim bilan barobar jinoyat. Uinston o‘tmishni eslashga, haqiqatda nima bo‘lganini bilishga intiladi, lekin eslash ham, tekshirish ham deyarli imkonsiz.
Keyin uning hayotiga Juliya kiradi — u ham Partiya a’zosi, tashqi ko‘rinishdan qizg‘in faol, ichida esa tuzumni o‘zicha mensimaydigan qiz. Ular orasida yashirin muhabbat boshlanadi, bu esa Partiya uchun eng xavfli narsalardan biri. Ular kuzatuvdan uzoqda uchrashadigan joy izlaydi va eski buyumlar do‘koni tepasidagi kichik xonani topadi. U yerda bir muddat ular o‘zlarini erkin his qiladi.
Uinstonni yana bir odam qiziqtiradi — Partiyaning yuqori qatlamiga mansub, aqlli va sirli O‘Brayen. Uinston uning nigohida o‘ziga o‘xshash shubhani ko‘rgandek bo‘ladi va Partiyaga qarshi yashirin kurash olib boradigan tashkilot haqidagi mish-mishlarga umid bog‘laydi. Bu tashkilotning go‘yoki rahbari — Emmanuil Goldstein, Partiyaning eng katta dushmani. Har kuni xizmatchilar uning surati qarshisida «Ikki daqiqalik nafrat» marosimiga yig‘ilib, baqirib-chaqirishadi.
Romanning keyingi qismida Uinston ko‘p narsani bilib oladi va uning ishonchlari og‘ir sinovdan o‘tadi. Shundan keyin nima bo‘lishini — Uinston va Juliyaning taqdirini, O‘Brayenning asl qiyofasini va kitobning mashhur, tushkun yakunini — o‘zingiz o‘qib bilganingiz ma’qul. Faqat shuni aytamiz: Oruell o‘quvchini oson tasalli bilan erkalamaydi.