«Mahbub ul-qulub» o‘z davrining an’anaviy pand-nasihat kitoblari qatorida turadi. Sharqda bunday asarlar ko‘p yozilgan: Kaykovusning «Qobusnoma»si, Sa’diyning «Guliston» va «Bo‘ston»i, Jomiyning «Bahoriston»i shular jumlasidan. Navoiy ham bu an’anani yaxshi bilgan, ammo uning asari bir jihati bilan ajralib turadi: unda jamiyat toifalari tizimli ravishda, birma-bir tasvirlanadi. Bu asarni o‘z davri hayotining o‘ziga xos qomusiga aylantiradi — undan XV asr Hirotida kimlar yashagani, qanday kasblar bo‘lgani, odamlar nimadan shikoyat qilgani haqida ko‘p narsa bilib olish mumkin.

Navoiy nasri o‘ziga xos: jumlalar ko‘pincha qofiyali bo‘laklarga bo‘linadi (bunday nasr saj’ deyiladi), fikr tez-tez o‘xshatish va qarama-qarshilik orqali beriladi. Masalan, yaxshi va yomon kishi yonma-yon qo‘yiladi, birining fazilati ikkinchisining illati fonida yorqinroq ko‘rinadi. Nasriy matn orasida kelgan bayt va qit’alar esa fikrni xulosalab, uni yodda qolarli qiladi.

Yana bir xususiyat — Navoiyning keskinligi. U hech kimga xushomad qilmaydi: o‘zi mansub bo‘lgan saroy ahlini ham, ulamoni ham, shoirlarni ham ayovsiz tanqid qiladi. Bu keskinlik g‘azabdan emas, dard va mas’uliyatdan tug‘ilgan: Navoiy jamiyatni yaxshilashni istaydi va buning uchun avvalo kamchiliklarni ochiq aytish kerak deb biladi.

Asarni qanday o‘qish kerak? Bu kitobni roman kabi boshidan oxirigacha bir o‘tirishda o‘qish shart emas. Uni har kuni bir-ikki sahifadan, o‘ylab-o‘ylab o‘qigan ma’qul. Hikmatlarning har biri — kichik bir dars; uni o‘qib, o‘z hayotingizdan misol topishga harakat qiling. Fasllarni o‘qiyotganda esa o‘zingizga savol bering: men tanlamoqchi bo‘lgan kasbning «yaxshi egasi» qanday bo‘ladi? Navoiy menga qanday talab qo‘ygan bo‘lardi?

Abituriyent uchun bu kitobning yana bir foydasi bor: Navoiy hayoti va ijodi, uning asarlari nomlari va mazmuni ona tili va adabiyot imtihonlarida tez-tez so‘raladi. Ammo eng katta foyda — imtihondan keyin ham qoladigan foyda: odamlar orasida qanday yashash haqidagi besh asrlik tajriba.