Do‘st orttirish va odamlarga ta’sir qilish san’ati — qisqacha

Deyl Karnegi — amerikalik yozuvchi va notiqlik o‘qituvchisi. U Missuri shtatidagi kambag‘al dehqon oilasida tug‘ilgan. Yoshligida u o‘zini noqulay his qiladigan, ko‘p narsadan uyaladigan yigit bo‘lgan. Kollejda u notiqlik musobaqalarida qatnasha boshlaydi va so‘z kuchini his qiladi. Keyinchalik u savdo agenti bo‘lib ishlaydi, aktyorlikni ham sinab ko‘radi, oxiri esa Nyu-Yorkda kattalar uchun notiqlik kurslarini o‘tkaza boshlaydi.

Bu kurslarda Karnegi qiziq narsani payqaydi: odamlarga faqat chiroyli gapirish emas, balki boshqalar bilan til topishish ham kerak. Uning tinglovchilari — savdogarlar, muhandislar, kotiblar — ishda ham, oilada ham odamlar bilan munosabat qurishda qiynalayotgan edi. Karnegi bu mavzuda yaxshi qo‘llanma topa olmagach, uni o‘zi yozishga kirishadi. Ko‘p yillik dars tajribasi, tarixiy shaxslarning hayoti va tinglovchilarining hikoyalari asosida 1936 yilda «Do‘st orttirish va odamlarga ta’sir qilish san’ati» kitobi chiqadi.

Kitob darhol mashhur bo‘lib ketadi va bugungacha dunyodagi eng ko‘p sotilgan kitoblardan biri bo‘lib qolmoqda. U o‘nlab tillarga tarjima qilingan, o‘n millionlab nusxada tarqalgan. Kitob chiqqanidan beri deyarli bir asr o‘tgan bo‘lsa ham, uni hamon tadbirkorlar, sotuvchilar, o‘qituvchilar va talabalar o‘qiydi.

Kitob nega eskirmadi? Chunki texnologiyalar o‘zgarsa ham, inson tabiati deyarli o‘zgarmaydi. Odamlar avval ham, hozir ham hurmat, e’tibor va tushunishga muhtoj. Karnegi aynan shu oddiy, lekin ko‘pincha unutiladigan haqiqatlarni tartibli qoidalar shaklida yozib bergan. Ularni maktabda ham, ishda ham, oilada ham, hatto ijtimoiy tarmoqdagi yozishmada ham qo‘llash mumkin.

O‘zbekistonda ham bu kitob uzoq yillardan beri tanish va sevib o‘qiladi. Ko‘p o‘quvchilar uni muloqot bo‘yicha birinchi o‘qigan kitobi sifatida eslaydi. Uning g‘oyalarining ko‘pi bizning madaniyatimizdagi odob, kattaga hurmat, kichikka izzat, shirinsuxanlik kabi qadriyatlarga ham juda yaqin.