Islomning birinchi ustuni — kalimai shahodat. U ikki qismdan iborat: «Ashhadu an lo ilaha illalloh, va ashhadu anna Muhammadan abduhu va rasuluh». Ma’nosi: «Guvohlik beramanki, Allohdan o‘zga iloh yo‘q, va guvohlik beramanki, Muhammad Uning bandasi va Rasulidir».

Bu kalima — Islom eshigi. Uni tushunib, qalbdan tasdiqlab aytgan kishi musulmon bo‘ladi. Shu bilan birga, u faqat bir marta aytiladigan so‘z emas: musulmon har kuni namozda, azonda, duolarda uni takrorlaydi. Har bir namozning tashahhudida biz shu guvohlikni yangilaymiz.

Birinchi qism: «Lo ilaha illalloh». Uning ikki tomoni bor: inkor va isbot. «Lo ilaha» — «hech qanday iloh yo‘q» — Allohdan boshqa ibodatga loyiq deb qaraladigan har narsani inkor qiladi. «Illalloh» — «faqat Alloh bor» — ibodatni yagona Allohga xoslaydi. «Iloh» so‘zi arabchada «ibodat qilinadigan, sevgi, umid va qo‘rquv bilan qaraladigan zot» degan ma’noni bildiradi. Demak, bu kalima nafaqat «Alloh bor» degan e’tirof, balki «men faqat Allohga ibodat qilaman, faqat Undan so‘rayman, eng katta muhabbatim Unga» degan ahddir.

Qur’onda bu haqiqat qayta-qayta ta’kidlanadi: «Bilingki, Allohdan o‘zga iloh yo‘q va gunohingiz uchun mag‘firat so‘rang» (Muhammad surasi, 19-oyat ma’nosi). Shu oyatga tayanib, ulamolar aytishganki, kalimaning ma’nosini bilish — undan keyingi amaldan oldin keladi.

Ikkinchi qism: «Muhammadur Rasululloh». Bu guvohlik Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning Allohning elchisi ekanini tasdiqlaydi. Uning amaliy ma’nosi ulamolar tomonidan to‘rt jumlada ifodalangan: u zot xabar bergan narsani tasdiqlash, buyurgan narsasiga itoat qilish, qaytargan narsasidan tiyilish va Allohga u zot ko‘rsatgan yo‘l bilan ibodat qilish. E’tibor bering: kalimada «abduhu» — «Uning bandasi» degan so‘z ham bor. Bu Payg‘ambarimizni haddan oshirib ulug‘lashdan saqlaydi: u zot — Allohning eng sevimli bandasi, lekin bandasi. Payg‘ambarimiz o‘zlari: «Nasroniylar Maryam o‘g‘lini haddan oshirib maqtaganidek, meni haddan oshirib maqtamanglar. Men faqat bandaman, „Allohning bandasi va Rasuli“ denglar», deganlar (Buxoriy rivoyati, Umar roziyallohu anhudan).

Kalimai shahodatning fazilati haqida ko‘p hadislar bor. Usmon roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam aytdilar: «Kim Allohdan o‘zga iloh yo‘qligini bilgan holda vafot etsa, jannatga kiradi» (Muslim rivoyati). Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisda esa iymon yetmishdan ortiq shoxobcha ekani, uning eng oliysi «Lo ilaha illalloh» deyish, eng quyisi esa yo‘ldan ozor beruvchi narsani olib tashlash ekani, hayo ham iymonning bir shoxobchasi ekani aytilgan (Muslim rivoyati; Buxoriyda «oltmishdan ortiq» deb kelgan).

Bu hadis juda ibratli. Iymonning eng yuqori cho‘qqisi — tavhid kalimasi, eng quyisi esa yo‘ldagi tosh yoki shishani olib tashlash. Demak, kalimai shahodatni aytgan inson faqat masjidda emas, ko‘chada, ishxonada, uyda ham shu kalimaga munosib yashashi kerak. Tavhid kalimasi va jamiyatga foyda keltirish bir zanjirning ikki uchidir.

Kalimai shahodatni aytish oson, unga sodiq yashash esa butun umrlik ish. Ulamolar kalimaning shartlari sifatida quyidagilarni sanashgan: uning ma’nosini bilish, unga shubhasiz ishonish, uni ixlos bilan — faqat Alloh uchun aytish, rostgo‘ylik bilan aytish (tilda aytib, qalbda inkor qilmaslik), uni va uning ahlini sevish, unga bo‘ysunish va qabul qilish.

Bolalikda o‘rgangan bu kalimani katta bo‘lganimizda qayta o‘rganishimiz kerak — endi ma’nosi bilan. Har safar «Lo ilaha illalloh» deganda o‘zimizga savol bersak arziydi: hayotimda Allohdan ham ko‘proq sevayotgan, Undan ham ko‘proq qo‘rqayotgan yoki umid qilayotgan biror narsa yo‘qmi? Pul, mansab, odamlarning maqtovi qalbimizda iloh o‘rnini egallab olmadimi?

Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam aytganlar: «Eng afzal zikr — „Lo ilaha illalloh“dir» (Termiziy rivoyati, Jobir roziyallohu anhudan, «hasan»). Bu kalimani tez-tez, qalb hozirligi bilan takrorlash — iymonni yangilaydi.