Hayajon — dushman emas. Bu sizning tanangiz muhim narsaga tayyorlanayotganining belgisi. Yurak tezroq uradi, qonga ko‘proq kislorod keladi, diqqat keskinlashadi. Me’yoridagi hayajon hatto natijani yaxshilaydi. Muammo hayajon haddan oshib, vahimaga aylanganda boshlanadi: qo‘l titraydi, fikr chalkashadi, bilgan narsa ham esdan chiqadi.

Hayajonni boshqarishning birinchi usuli — tayyorgarlik. Bu oddiy tuyuladi, lekin eng kuchli usul shu. Oylar davomida haqiqiy sharoitda sinov testlari yechgan o‘quvchi uchun imtihon notanish narsa emas. U formatni biladi, vaqtni biladi, nima qilishini biladi. Noma’lumlik qo‘rquvni oshiradi, tanishlik esa kamaytiradi.

Ikkinchi usul — nafas. Hayajon kuchayganda nafas tez va yuza bo‘lib qoladi. Buni ongli ravishda o‘zgartirish mumkin: burun orqali to‘rtgacha sanab nafas oling, bir oz ushlab turing, og‘iz orqali sekin, oltigacha sanab chiqaring. Nafas chiqarishni olishdan uzunroq qilish tanani tinchlantirishga yordam beradi. Buni bir necha marta takrorlang. Bu mashqni imtihondan oldin ham, imtihon paytida ham, hatto hozir ham qilish mumkin.

Uchinchi usul — fikrlarni qayta ko‘rish. Vahima paytida miyada «men yiqilaman», «hammasi tugadi», «ota-onamni sharmanda qilaman» degan fikrlar aylanadi. Ularni ko‘rib, o‘zingizga savol bering: «Bu faktmi yoki qo‘rquvmi?» Ko‘pincha qo‘rquv bo‘lib chiqadi. Keyin uni realroq fikr bilan almashtiring: «Men tayyorlandim. Hamma savolni bilishim shart emas. Bilganlarimni yaxshi yechsam, bu yetarli».

To‘rtinchi usul — tanani harakatga keltirish. Imtihondan oldingi kunlarda va ertalab qisqa sayr, oddiy jismoniy mashqlar ortiqcha kuchlanishni chiqarib yuboradi. Imtihon kuni ham binoga borishdan oldin biroz piyoda yurish foydali.

Beshinchi usul — «eng yomon holat» haqida xotirjam o‘ylash. Bu g‘alati tuyulishi mumkin, lekin yordam beradi. O‘zingizdan so‘rang: «Agar natija yomon bo‘lsa, nima bo‘ladi?» Javob: kelasi yil yana topshirasiz, yoki zaxira yo‘nalishga kirasiz, yoki kontrakt asosida o‘qiysiz, yoki bir yil ishlab, tajriba orttirib qaytasiz. Hayot tugamaydi. O‘zbekistonda ko‘plab muvaffaqiyatli insonlar birinchi urinishda kira olmagan. Bu haqiqatni tan olganingizda, imtihon «hayot-mamot» masalasi bo‘lmay qoladi va g‘alati tarzda natija yaxshilanadi.

Agar hayajon juda kuchli bo‘lsa — ko‘p kunlar uxlay olmasangiz, ishtahangiz yo‘qolsa, doimiy qo‘rquv sizni tark etmasa — buni yashirmang. Ota-onangiz, ishongan o‘qituvchingiz yoki maktab psixologi bilan gaplashing. Yordam so‘rash — kuchsizlik emas, aksincha, o‘zingizga g‘amxo‘rlik qilish.

Va oxirida bir gap. Siz faqat imtihon bali emassiz. Siz — oilangizning farzandi, do‘stlaringizning do‘sti, o‘z orzulari bor inson. Imtihon — hayotingizning bir bosqichi, xolos. Unga jiddiy tayyorlaning, lekin uni butun hayotingiz deb o‘ylamang. Mana shu muvozanat — eng yaxshi natijaning siri.

Bugun qiling:

1. «To‘rt sanab olish — olti sanab chiqarish» nafas mashqini 5 marta bajarib ko‘ring.

2. Imtihon haqidagi eng katta qo‘rquvingizni yozing va yoniga realroq fikrni yozing.

3. «Eng yomon holat» rejangizni yozing: natija kutilganidek bo‘lmasa, qanday yo‘llaringiz bor.