Yunus alayhissalom Qur’onda uch xil nom bilan tilga olinadi: o‘z ismi bilan, «Zunnun» — «baliq egasi» va «sohibul hut» — «baliq sohibi» deb. Uning nomi bilan bir sura — Yunus surasi ham atalgan. Mufassirlarning aytishicha, u Iroq yerlaridagi Naynavo shahri ahliga payg‘ambar qilib yuborilgan.

Yunus alayhissalom qavmini uzoq vaqt yagona Allohga ibodat qilishga chaqirdi. Lekin ular imon keltirmadi. Oxiri u qavmidan g‘azablanib, Allohning izni kelmasidan oldin ularni tark etib ketdi. Qur’on aytadi: «Zunnunni ham eslang. U g‘azablangan holda ketib qoldi va Bizni unga tazyiq o‘tkazmaydi, deb o‘yladi» (Anbiyo surasi, 87-oyat ma’nosi). Ya’ni u bu ishi uchun Alloh uni qiyin ahvolga solmaydi, deb o‘ylagan edi.

U dengiz bo‘yiga kelib, odamlar bilan to‘lgan bir kemaga chiqdi. Dengizda kema og‘ir ahvolga tushdi. Kemadagilar yukni yengillatish uchun kimnidir dengizga tashlashga qaror qilishdi va qur’a tashlashdi. Qur’a Yunus alayhissalomga chiqdi (Soffot surasi, 140–141-oyatlar). U dengizga tashlandi va Allohning amri bilan uni ulkan bir baliq yutib yubordi. «Uni baliq yutdi, u esa (o‘zini) malomat qiluvchi edi» (Soffot surasi, 142-oyat ma’nosi).

Yunus alayhissalom uch qavat zulmat ichida qoldi: kechaning zulmati, dengizning zulmati va baliq qornining zulmati. Ana shu zulmatlar ichida u o‘zining mashhur duosini qildi: «La ilaha illa anta, subhanaka, inni kuntu minaz-zolimin» — «Sendan o‘zga iloh yo‘q, Sen poksan, albatta, men zolimlardan bo‘ldim» (Anbiyo surasi, 87-oyat ma’nosi).

Bu duoda uch qism bor: tavhid — Allohning yagonaligini tan olish; tasbeh — Allohni har qanday nuqsondan poklash; va e’tirof — o‘z xatosini bo‘yniga olish. Yunus alayhissalom «meni nega bu ahvolga solding» demadi. U aybni o‘ziga oldi.

Alloh uning duosini ijobat qildi: «Biz uning duosini ijobat qildik va uni g‘amdan qutqardik. Mo‘minlarni ham shunday qutqaramiz» (Anbiyo surasi, 88-oyat ma’nosi). Oyatning oxiri juda muhim: bu najot faqat Yunusga xos emas, balki shu duo bilan murojaat qilgan har bir mo‘minga va’da qilingan. Sa’d ibn Abu Vaqqos roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam: «Zunnunning baliq qornidagi duosi: „La ilaha illa anta, subhanaka, inni kuntu minaz-zolimin“. Biror musulmon kishi biror narsa haqida shu duo bilan duo qilsa, Alloh albatta uni ijobat qiladi», deganlar (Termiziy rivoyati; Hokim sahih degan).

Qur’on yana bir muhim tafsilotni aytadi: «Agar u tasbeh aytuvchilardan bo‘lmaganida, qayta tiriladigan kungacha uning qornida qolib ketardi» (Soffot surasi, 143–144-oyatlar ma’nosi). Ya’ni Yunus alayhissalomning qiyin paytdagi duosi va undan oldingi ibodatlari uning najotiga sabab bo‘ldi. Inson yaxshi kunlarida Allohni eslasa, Alloh uni og‘ir kunlarida eslaydi.

Baliq uni Allohning amri bilan quruqlikka, yalang‘och bir sohilga chiqarib tashladi. U kasal va holsiz edi. Alloh uning ustida bir qovoqsimon o‘simlikni o‘stirdi, u Yunusga soya va himoya bo‘ldi (Soffot surasi, 145–146-oyatlar).

Bu orada qavmida ham ajoyib o‘zgarish ro‘y bergan edi. Yunus alayhissalom ketgach, ular azob alomatlarini ko‘rib, xatolarini tushunishdi va hammalari birgalikda imon keltirib, tavba qilishdi. Qur’on aytadi: «Biror shahar ahli imon keltirib, imoni ularga foyda bergani bo‘ldimi? Faqat Yunus qavmi bundan mustasno. Ular imon keltirganlarida, Biz ulardan dunyo hayotidagi xorlik azobini ketkazdik» (Yunus surasi, 98-oyat ma’nosi). Qur’onda halokatdan oldin to‘liq imon keltirgan yagona qavm — Yunus qavmi.

Yunus alayhissalom sog‘aygach, yana o‘z qavmiga yuborildi: «Uni yuz ming yoki undan ko‘proq kishiga yubordik. Ular imon keltirishdi, Biz ularni bir muddatgacha bahramand qildik» (Soffot surasi, 147–148-oyatlar ma’nosi). U ketganda qavmi imonsiz edi, qaytib kelganda esa imon keltirgan ummatni topdi.

Alloh Yunus qissasini Payg‘ambarimizga sabr haqida saboq sifatida ham eslatadi: «Robbingning hukmiga sabr qil va baliq sohibi kabi bo‘lma» (Qalam surasi, 48-oyat ma’nosi). Ya’ni odamlar da’vatni rad etganda ham shoshilmaslik, g‘azab bilan tark etmaslik kerak. Keyingi oyatlarda esa Alloh uni tanlab, solihlardan qilgani aytiladi (Qalam surasi, 50-oyat).

Shu bilan birga, Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam Yunus alayhissalom haqida noto‘g‘ri fikrda bo‘lishdan ham ogohlantirganlar: «Hech bir banda „Men Yunus ibn Mattodan yaxshiroqman“ demasin», deganlar (Ibn Abbos va Abu Hurayra rivoyati, Buxoriy va Muslim). Uning bir xatosi uni kamsitish uchun sabab emas — u buyuk payg‘ambar, xatosini esa eng go‘zal tarzda tuzatgan.

Saboq: Eng qorong‘i holatda ham — uch qavat zulmat ichida ham — Allohga yo‘l ochiq. Najotning kaliti uchta: Allohni yagona deb bilish, Uni poklash va o‘z xatoingni bo‘yningga olish. Yaxshi kunlardagi ibodat og‘ir kunlardagi najotga sabab bo‘ladi.

Qur’onda: Soffot surasi, 139–148-oyatlar; Anbiyo surasi, 87–88-oyatlar; Yunus surasi, 98-oyat; Qalam surasi, 48–50-oyatlar.